ارتقای تابآوری اقتصادی
تابآوری شهری تنها به مقاومسازی ساختمانها محدود نمیشود و زیرساختهایی مانند حملونقل، انرژی، ارتباطات و تأسیسات حیاتی در تداوم فعالیتهای شهری نقش تعیینکننده دارند.
در این میان، مترو میتواند با حفظ جابهجایی، دسترسی به مراکز حیاتی و کاهش فشار بر شبکه معابر، به یکی از ارکان اصلی تابآوری شهر تبدیل شود.
به گزارش ترابران آنلاین پیام باقری نایبرئیس اتاق ایران در همایش ملی افزایش تابآوری شهری با استفاده از ظرفیتهای مترو با اشاره به مفهوم تابآوری اقتصادی گفت: اقتصاد تابآور باید بتواند خود را با شرایط و تغییرات سازگار کند، به یک محصول یا صنعت وابسته نباشد، در برابر شوکها مقاومت کند و پس از بحران در کوتاهترین زمان به شرایط عادی بازگردد.
او افزود: تابآوری اقتصادی صرفاً به مقاومسازی ساختمانها یا مدیریت حوادث محدود نمیشود و باید ابعاد اقتصادی، اجتماعی، زیرساختی و انرژی آن نیز مورد توجه قرار گیرد.
به نقل از اتاق ایران، نایبرئیس اتاق ایران ادامه داد: ایران از منابع انسانی، ذخایر معدنی، انرژی، پایه صنعتی و تنوع نسبی اقتصادی برخوردار است و این ظرفیتها نشان میدهد کشور از بضاعت لازم برای تابآوری برخوردار است.
مسئله اصلی، شناخت دقیق این ظرفیتها و فراهم کردن زمینه بهرهبرداری و مولدسازی آنهاست.
باقری درباره تابآوری شهری گفت: شهر تابآور باید علاوه بر مقاومت در برابر بحران، توان انطباق با شرایط، کاهش آسیبپذیری، استفاده از ظرفیتهای موجود، ترمیم و بازگشت سریع به شرایط عادی را داشته باشد.
وی حملونقل عمومی و بهویژه مترو را یکی از زیرساختهای حیاتی شهر دانست و اظهار کرد: مترو در شرایط بحران میتواند شبکهای زیرزمینی و قابل اتکا برای دسترسی به مراکز حیاتی، درمانی و اقتصادی فراهم کند.
باقری تأکید کرد: ایستگاههای مترو نباید صرفاً محل رفتوآمد مسافران تلقی شوند، بلکه میتوانند به نقاط قابل اتکا و بخشی از زیرساخت تابآوری شهری تبدیل شوند.
تداوم جابهجایی در زمان اختلال در ترافیک و انسداد خیابانها، کاهش وابستگی به مسیرهای محدود حملونقل و تسهیل تردد نیروهای امدادی از جمله مزایای این ظرفیت است.
وی افزود: مترو علاوه بر نقش حملونقلی، میتواند با کاهش ترافیک و آلودگی، به تابآوری زیستمحیطی و اقتصادی شهر نیز کمک کند.
نایبرئیس اتاق ایران با تأکید بر ضرورت تابآوری خود صنعت مترو گفت: متروی تابآور نیازمند ناوگان مناسب، ابنیه مقاوم، پشتیبانی انرژی در شرایط اضطراری، نیروی انسانی آموزشدیده و ظرفیت مناسب نگهداری و ساماندهی مسافران است.
باقری نقش بخش خصوصی را در این زمینه مهم دانست و گفت: تقویت ساخت داخل، انتقال فناوری، ظرفیتسازی در حوزه بهرهبرداری، استفاده از توان پیمانکاران و سازندگان، حضور بخش خصوصی در تصمیمگیریهای مدیریت شهری و توسعه صادرات خدمات فنی و مهندسی باید مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: بخش خصوصی و تشکلهای تخصصی میتوانند بهعنوان اتاق فکر، در کاهش قیمت تمام شده، اجرای سریعتر پروژهها و ایجاد مدلهای اقتصادی برای جذب سرمایهگذاری نقشآفرین باشند.
باقری در پایان تأکید کرد: تبدیل مترو از یک وسیله جابهجایی مسافر به زیرساختی چندمنظوره برای تابآوری شهری، نیازمند تدوین سند جامع تابآوری صنعت مترو با مشارکت انجمنها، تشکلهای تخصصی، سازمان مترو، شهرداری و سایر دستگاههای مرتبط است.
مترو؛ بخشی از زیرساخت تداوم زندگی شهری
محمود نجفیعرب رئیس اتاق تهران، نیز با اشاره به اهمیت مترو برای تهران و سایر شهرهای کشور گفت: مترو صرفاً یک موضوع تخصصی و مهندسی نیست، بلکه با تداوم زندگی شهری ارتباط مستقیم دارد.
تهران یکی از مهمترین مراکز اقتصادی، صنعتی و تجاری کشور است و هر اختلال جدی در آن میتواند آثار خود را بر اقتصاد ملی نشان دهد.
وی افزود: تابآوری تهران به معنای حفظ جان مردم، استمرار خدمات ضروری و جلوگیری از توقف فعالیتهای اقتصادی در بحرانهایی مانند زلزله، سیل یا جنگ است.
نجفیعرب با اشاره به تجربه جنگهای اخیر گفت: مترو در چنین شرایطی یکی از مهمترین زیرساختهای تابآوری شهری است؛ هم به دلیل ظرفیت حملونقل و هم به دلیل برخورداری از فضاهای زیرزمینی که میتوانند برای حفاظت از مردم، اسکان موقت و استمرار خدمات حیاتی مورد استفاده قرار گیرند.
رئیس اتاق تهران تأکید کرد: این ظرفیت، مترو را از یک موضوع صرفاً مهندسی به موضوعی در حوزه حکمرانی شهری تبدیل میکند.
او نقش تشکلهای تخصصی را در ارائه راهکار به سیاستگذاران مهم دانست و گفت: تشکلها صرفاً مجموعههای صنفی نیستند، بلکه میتوانند دانش تخصصی را جمعآوری، مسائل را دقیق تعریف و راهکارهای اجرایی را به سیاستگذاران منتقل کنند.
نجفیعرب در پایان گفت: اتاق تهران آمادگی دارد از این مسیر حمایت کند و معتقد است بخش خصوصی تنها مطالبهگر نیست، بلکه میتواند بخشی از راهحل باشد.
سابقه ۵۰ ساله ایده استفاده از مترو بهعنوان پناهگاه
محسن هاشمی مدیرعامل اسبق متروی تهران با اشاره به سابقه ۵۰ ساله ساخت مترو در تهران گفت: از نخستین سالهای طراحی مترو، استفاده از این شبکه بهعنوان پناهگاه در شرایط جنگی مورد توجه قرار گرفته بود.
وی افزود: در سال ۱۳۵۵ موضوع استفاده از تأسیسات مترو بهعنوان پناهگاه در مکاتبات رسمی مطرح و مطالعاتی درباره مقاومت ایستگاهها در برابر بمباران انجام شد.
مقاومسازی کامل ایستگاهها نیازمند افزایش عمق، اجرای لایههای بتنی، نصب درهای فولادی و ایجاد سامانههای تهویه و فیلتراسیون ویژه بود.
هاشمی ادامه داد: در مقاطع مختلف و با افزایش تهدیدهای امنیتی، مطالعات مربوط به مقاومسازی ایستگاهها در برابر تهدیدهای مختلف انجام شد، اما این طرحها بهصورت کامل در شبکه مترو اجرا نشد.
وی تأکید کرد: تجربه جنگ بار دیگر اهمیت استفاده از مترو بهعنوان یکی از زیرساختهای مهم تابآوری شهری را نشان داده است.
مترو میتواند خط نجات تهران در شرایط بحران باشد
نعمتالله فرزانپور مدیرعامل متروی تهران، با اشاره به ظرفیت فعلی شبکه مترو گفت: تهران و حومه حدود ۳۱۰ کیلومتر مسیر مترو و ۱۶۲ ایستگاه دارد و برخی ایستگاههای عمیق میتوانند در شرایط بحرانی بهعنوان پناهگاه مورد استفاده قرار گیرند.
وی تأکید کرد: نباید درباره مقاومت مترو در برابر انواع حملات اغراق کرد و استفاده از ایستگاهها در برابر تهدیدهای بسیار سنگین نیازمند طراحی و تجهیزات ویژه است.
فرزانپور افزود: هدف این است که مترو در شرایط بحران علاوه بر جابهجایی مسافر، به یکی از زیرساختهای اصلی مدیریت بحران شهر تبدیل شود.
وی از برنامه اتصال مترو به بیمارستانهای مهم تهران خبر داد و گفت: اتصال ایستگاه سلامت در خط ۷ به بیمارستان امام خمینی در حال اجراست و بیش از ۵۰ درصد عملیات حفاری این گالری انجام شده است.
بیمارستانهای میلاد، بقیهالله و سایر مراکز درمانی مهم نیز در این برنامه قرار دارند.
مدیرعامل متروی تهران همچنین گفت: در طراحی خطوط جدید، الزامات پدافند غیرعامل، افزایش عمق ایستگاهها و ارتقای سطح ایمنی در حال بررسی است.
اگرچه اجرای این الزامات هزینه ساخت را افزایش میدهد، اما تجربه جنگ اهمیت آن را نشان داده است.
تابآوری مترو از انرژی تا تداوم خدمات
رضا حشمتی قائممقام مدیرعامل بهرهبرداری مترو تهران، با اشاره به تجربه بهرهبرداری از مترو در شرایط بحرانی گفت: تجربه جنگ نشان داد متروی تهران برای تبدیلشدن به پناهگاه دائمی طراحی نشده است، اما شبکه توانست خدمات خود را حفظ کند و ایستگاههای آسیبدیده را در کوتاهترین زمان به مدار بازگرداند.
وی افزود: مدیریت ریسک، مقاومت زیرساخت، قابلیت اطمینان، افزونگی سیستمها، تأمین انرژی، آموزش نیروها و سرعت واکنش و بازتوانی از عوامل اصلی تابآوری مترو هستند.
حشمتی گفت: در زمان جنگ، ایستگاههای مترو در اختیار مردم قرار گرفتند و شبکه علاوه بر مأموریت اصلی خود یعنی جابهجایی مسافر، نقش پناهگاه را نیز ایفا کرد.
وی با اشاره به ظرفیت عملیاتی مترو اظهار کرد: ظرفیت عادی جابهجایی مسافر حدود ۲ تا ۲.
۵ میلیون نفر در روز است و در شرایط خاص و مراسمهای بزرگ این ظرفیت به حدود ۴ میلیون مسافر نیز رسیده است.
قائممقام مدیرعامل بهرهبرداری مترو تهران تأکید کرد: مترو باید فراتر از یک سیستم حملونقل دیده شود و میتواند بهعنوان یکی از محورهای اصلی تابآوری پایتخت در شرایط بحران عمل کند.
تابآوری مترو نیازمند پایداری زیرساختهای انرژی است
محمدحسن نوروزی دبیر کمیسیون حملونقل و عمران شورای شهر تهران، با اشاره به تجربه جنگ گفت: در شرایطی که شبکه معابر تهران با اختلال مواجه شده بود، مترو توانست نقش مهمی در جابهجایی و تخلیه بخشهایی از شهر ایفا کند.
وی افزود: تجربه جنگ نشان داد تابآوری مترو تنها به استحکام سازهها و استفاده از ایستگاهها بهعنوان پناهگاه محدود نمیشود و زیرساختهایی مانند برق، انرژی، سوخت و تأسیسات حیاتی نیز باید در برابر بحران مقاوم باشند.
نوروزی تأکید کرد: آسیب به زیرساختهای انرژی میتواند فعالیت شبکه مترو را مختل کند؛ بنابراین باید میان تابآوری شهر و تابآوری خود مترو ارتباط مستقیمی برقرار شود.
وی تابآوری اقتصادی را نیز یکی از ابعاد مهم این موضوع دانست و گفت: توسعه و بهرهبرداری از مترو نیازمند منابع مالی پایدار است و اگر این زیرساخت از نظر اقتصادی تابآور نباشد، حفظ کیفیت خدمات و توسعه شبکه نیز با مشکل مواجه خواهد شد.
تابآوری یعنی قابلیت استفاده از زیرساختها در شرایط بحران
مقدسی نماینده انجمنهای مهندسی کشور گفت: تابآوری فقط به معنای داشتن ظرفیت نیست، بلکه زیرساختها باید بتوانند در شرایط بحران بخشی از کارکرد خود را به کارکردهای جدید تبدیل کنند.
وی افزود: مدیریت شهری باید با ایجاد معماری ظرفیت، زیرساختهای موجود، وابستگی میان آنها و امکان استفاده از آنها در شرایط مختلف را شناسایی کند.
او مترو را نمونهای از این ظرفیت دانست که با برخورداری از تجهیزات، نیروی متخصص، دانش فنی، انرژی و سیستمهای ارتباطی میتواند در بحران به حفظ عملکردهای حیاتی شهر کمک کند.
مقدسی در پایان خواستار استفاده بیشتر دولت و مدیران از ظرفیت انجمنها، تشکلهای مهندسی و دانش انباشته جامعه مهندسی کشور شد.
