جهانی مطرح کرد؛ سرخس زیر فشار هزینه، کمبود زیرساخت و مدیریت چندپاره

زنجیره ناهماهنگ مرز سرخس

مرزی که ساعت چهار بعدازظهر عملاً از کار می‌افتد

نماینده انجمن صنفی حمل‌ونقل بین‌المللی خراسان رضوی در مرز سرخس، محدودیت ساعات فعالیت را یکی از موانع جدی در افزایش ظرفیت تردد عنوان کرد و افزود: فعالیت عملیاتی در بسیاری از بخش‌ها تا ساعت چهار بعدازظهر ادامه دارد و پس از آن، بخش قابل توجهی از ظرفیت موجود عملاً از چرخه خدمت‌رسانی خارج می‌شود. این در حالی است که ناوگان در پشت مرز متوقف مانده و هر ساعت توقف، هزینه‌ای جدید به زنجیره حمل‌ونقل تحمیل می‌کند.

جهانی همچنین به تعطیلی‌های دوره‌ای یادآور شد و گفت: تعطیلی روزهای پنجشنبه و جمعه، در کنار تعطیلی‌های مقطعی ناشی از مسائل مختلف، موجب شده است حتی روزهایی که باید برای افزایش تردد و جبران عقب‌ماندگی‌ها مورد استفاده قرار گیرد، از دست برود. چنان که در برخی روزها از میان حدود ۱۳ دستگاه فعال، تنها هشت دستگاه امکان پرداخت و فعالیت پیدا می‌کنند؛ نه به دلیل کمبود تقاضا، بلکه به دلیل محدودیت زمان و ظرفیت عملیاتی.

ورود کامیون‌ها بیشتر شده، اما ظرفیت مرز رشد نکرده است

جهانی با اشاره به افزایش ورود کامیون‌ها به مرز سرخس، از شکاف جدی میان حجم ناوگان ورودی و توان عملیاتی مرز سخن گفت و یادآور شد: گاها در یک روز، حدود ۸۰ دستگاه کامیون برای بارگیری سوخت وارد مرز شده‌اند؛ در حالی که ظرفیت عملیاتی موجود در شعب و بخش‌های مختلف، پاسخگوی این حجم از تقاضا نیست.

وی عنوان کرد: به رغم چند شعبه فعال در فرآیند بارگیری و خدمات‌رسانی، در مجموع ظرفیت محدودی دارند و در برخی روزها امکان رسیدگی به حدود ۴۰ دستگاه فراهم می‌شود. نتیجه روشن است: کامیون‌های باقی‌مانده باید به روز بعد منتقل شوند؛ روزی که ممکن است با تعطیلی یا کاهش فعالیت همراه باشد. این چرخه، باعث شده است ورودی ناوگان افزایش یابد اما خروجی مرز با همان سرعت رشد نکند و صف کامیون‌ها در پشت مرز انباشته شود.

مشکل سرخس فقط یک دستگاه نیست، زنجیره هماهنگ نیست

جهانی عنوان کرد: تقلیل مشکلات مرز سرخس به عملکرد یک دستگاه، تصویر دقیقی از واقعیت موجود ارائه نمی‌دهد. گمرک در بخش‌هایی با کمبود نیرو مواجه است و فرآیند ارزیابی، به نیروی انسانی بیشتری نیاز دارد. از سوی دیگر، مشکلات مربوط به راه‌آهن، کمبود لوکوموتیو و محدودیت تجهیزات جابه‌جایی نیز بر سرعت انتقال بار اثر گذاشته است. در نتیجه زمانی که یک بخش از زنجیره حمل‌ونقل با کمبود ظرفیت مواجه باشد، کل فرآیند متوقف می‌شود؛ حتی اگر سایر بخش‌ها آمادگی فعالیت داشته باشند.

جهانی خاطرنشان کرد: «اینکه برای مشکل موجود، تنها یک دستگاه را مقصر بدانیم، راهگشا نیست. مسئله سرخس به مجموعه‌ای از عوامل مرتبط است؛ از کمبود نیروی انسانی و تجهیزات گرفته تا ضعف زیرساخت و نبود هماهنگی میان دستگاه‌های مستقر در مرز.»

زیرساخت مرز با رشد تجارت هم‌زمان توسعه پیدا نکرده است

نماینده انجمن صنفی حمل‌ونقل بین‌المللی خراسان رضوی با اشاره به افزایش اهمیت مرز سرخس در سال‌های اخیر عنوان کرد: توسعه فعالیت‌های اقتصادی و ترانزیتی در این مرز، بدون توسعه متناسب زیرساخت‌ها دنبال شده است. هرچه شرایط منطقه‌ای و اقتصادی پیچیده‌تر می‌شود، نقش مرزهای زمینی در حفظ جریان تجارت افزایش می‌یابد؛ اما در سرخس، ظرفیت زیرساختی موجود با حجم فعالیت‌ها هم‌خوان نیست.

به گفته جهانی، سرخس نه از جاده مناسب و کافی برخوردار است و نه امکانات تشریفات گمرکی و عملیاتی آن متناسب با ظرفیت بالقوه مرز توسعه یافته است.
او تصریح کرد: «وقتی شرایط کشور سخت‌تر می‌شود، مرزها باید آماده‌تر و فعال‌تر باشند؛ اما در عمل، زیرساخت‌ها و ظرفیت‌های موجود پاسخگوی این شرایط نیستند.»

هزینه‌های بالا، مسیرهای رقیب را فعال می‌کند

جهانی هشدار داد: افزایش هزینه‌های عبور و توقف ناوگان در مرز سرخس می‌تواند به‌تدریج مزیت رقابتی این مسیر را از بین ببرد.

وی با اشاره به تجربه مسیرهای جایگزین خاطرنشان کرد: صاحبان کالا و شرکت‌های حمل‌ونقل، در نهایت به دنبال مسیری هستند که بتواند بار را با هزینه کمتر، زمان کوتاه‌تر و ریسک پایین‌تر جابه‌جا کند که در صورت تداوم هزینه‌های سنگین و تأخیرهای طولانی، بار می‌تواند به سمت مسیرهای دریایی، مسیر آذربایجان و سپس ترکیه و عراق یا سایر مرزهای زمینی هدایت شود.

جهانی تأکید کرد: «هیچ صاحب کالایی برای همیشه به مسیری متعهد نمی‌ماند که هزینه آن سرسام‌آور باشد و زمان رسیدن بار در آن قابل پیش‌بینی نباشد.»

اختلال در مسیرهای اصلی، فرصتی برای فعال سازی ظرفیت های سرخس

وی خاطرنشان کرد: در شرایطی که برخی مسیرهای جنوبی و دریایی کشور با افزایش ریسک‌های منطقه‌ای مواجه‌اند، انتظار می‌رود مرزهای زمینی از جمله سرخس، نقش پررنگ‌تری در حفظ جریان تجارت ایفا کنند اما  استفاده از این فرصت مستلزم آن است که مرز از نظر زیرساخت، نیروی انسانی، تجهیزات و هماهنگی بین دستگاه‌ها آماده باشد.

جهانی تصریح کرد: وقتی مسیرهای اصلی با اختلال مواجه می‌شوند، باید مسیرهای جایگزین فعال شوند اما نمی‌توان از مرزی انتظار افزایش چندبرابری فعالیت داشت، در حالی که همان ظرفیت موجود نیز با محدودیت‌های جدی مواجه است.

نشست‌های متعدد، اما مشکل‌ها هنوز پابرجاست

جهانی با اشاره به برگزاری نشست‌هایی با دستگاه‌های مرتبط در مرز سرخس عنوان کرد: این جلسات تاکنون نتوانسته‌اند به کاهش محسوس مشکلات موجود منجر شوند. اگرچه درباره مسائل مرز، هزینه‌ها، تعطیلی‌ها و ظرفیت‌های عملیاتی گفت‌وگو شده است اما آثار عملی این جلسات هنوز برای فعالان حمل‌ونقل محسوس نیست.

وی خاطرنشان کرد: آنچه امروز مرز سرخس به آن نیاز دارد، نه صرفاً برگزاری جلسات بیشتر، بلکه تصمیم‌های اجرایی، تقسیم دقیق مسئولیت‌ها و ایجاد سازوکاری برای هماهنگی مستمر میان دستگاه‌های مستقر در مرز است.

سرخس به مدیریت واحد نیاز دارد

نماینده انجمن صنفی حمل‌ونقل بین‌المللی خراسان رضوی در نهایت، ریشه بخش قابل توجهی از مشکلات موجود را در نبود مدیریت یکپارچه در مرز دانست و گفت: هنگامی که گمرک، راه‌آهن، پایانه، منطقه آزاد و سایر دستگاه‌های مرتبط هرکدام در چارچوب جداگانه‌ای فعالیت کنند، نتیجه، افزایش زمان توقف، رشد هزینه‌ها و کاهش بهره‌وری خواهد بود.

وی تأکید کرد: مرز سرخس برای تبدیل‌شدن به یک محور واقعی ترانزیتی، به تصمیم‌گیری هماهنگ، افزایش ظرفیت ارزیابی گمرکی، تقویت تجهیزات ریلی، توسعه زیرساخت‌های جاده‌ای و حذف تعطیلی‌ها و وقفه‌های غیرضروری نیاز دارد.

جهانی تصریح کرد: در غیر این صورت، افزایش حجم بار و ناوگان ورودی نه‌تنها به فرصت اقتصادی تبدیل نخواهد شد، بلکه می‌تواند به انباشت بیشتر کامیون‌ها، افزایش هزینه‌ها و در نهایت، انتقال بار به مسیرهای رقیب منجر شود.

نماینده انجمن صنفی شرکت های حمل و نقل بین المللی خراسان رضوی عنوان کرد: برای مرز سرخس، مسئله دیگر صرفاً افزایش تردد نیست؛ مسئله، حفظ جایگاه آن در نقشه ترانزیت منطقه است. جایگاهی که بدون زیرساخت، مدیریت واحد و تصمیم‌گیری هماهنگ، هر روز بیش از گذشته در معرض فرسایش قرار می‌گیرد.

تاخیر در آغاز فرآیند بازدید، صف ناوگان سوختی را طولانی می‌کند

جهانی با اشاره به مشکلات موجود در فرآیند بازدید و پذیرش ناوگان سوختی گفت: کامیون‌های حامل سوخت معمولاً از ساعت ۱۱ صبح وارد فرآیند بازدید می‌شوند و برخی دیگر نیز تا ساعت یک و نیم بعدازظهر به این مرحله می‌رسند؛ در حالی که آغاز زودتر این فرآیند می‌تواند از انباشت خودروها و افزایش فشار کاری بر نیروهای مستقر در مرز جلوگیری کند.

وی افزود: اگر فرآیند بازدید از ساعت هشت صبح آغاز شود، هم فشار کاری نیروهای گمرک و نمایندگان کاهش پیدا می‌کند و هم روند ورود و رسیدگی به کامیون‌های سوختی با نظم بیشتری انجام می‌شود.

جهانی با اشاره به فعالیت نیروهای گمرک و نمایندگان تا ساعات پایانی روز، تصریح کرد: در حال حاضر، همکاران گمرک و نمایندگان تا ساعت پنج بعدازظهر و حتی بیشتر درگیر فرآیند کار هستند. این در حالی است که با اصلاح زمان‌بندی و آغاز زودتر بازدیدها، می‌توان بخش قابل توجهی از این فشار را کاهش داد.
نماینده انجمن صنفی حمل‌ونقل بین‌المللی خراسان رضوی در مرز سرخس، یکی دیگر از مشکلات موجود را فاصله میان محل استقرار سایت بازدید و گمرک عنوان کرد و گفت: برای حل این مشکل، پیشنهاد ما این است که یک نیروی ثابت از گمرک در محل سایت بازدید مستقر شود تا فرآیند بررسی و تأیید مدارک از همان محل انجام شود.

وی ادامه داد: در این صورت، از ساعت هشت صبح به‌تدریج کامیون‌ها وارد سایت می‌شوند و هم‌زمان فرآیند بازدید و تأیید مدارک نیز انجام می‌گیرد. پس از تأیید، کامیون می‌تواند بدون معطلی به سمت سایت‌های مربوطه حرکت کند.

جهانی تأکید کرد: اگر یک نیروی ثابت در محل سایت مستقر باشد و صرفاً تأیید مدارک و فرآیندهای اولیه را انجام دهد، می‌توان از توقف و رفت‌وآمدهای غیرضروری جلوگیری کرد و سرعت جابه‌جایی ناوگان را افزایش داد.

به گفته وی، اجرای چنین راهکاری، به‌ویژه برای کامیون‌های حامل سوخت، می‌تواند از تشکیل صف‌های غیرضروری جلوگیری کرده و ضمن کاهش فشار بر نیروهای گمرک و نمایندگان، ظرفیت عملیاتی مرز سرخس را نیز افزایش دهد.