گام بلند انجمن صنفی در مهندسی تفاهم و چتر حمایتی از بخش خصوصی
صنعت حمل‌ونقل ریلی کشور در سال‌های اخیر برای عبور از موانع بوروکراتیک و زیان‌های انباشته، نیازمند نوآوری‌های ساختاری در مدیریت دارایی‌ها بوده است. در این میان، نهادهای صنفی به عنوان پل ارتباطی میان فعالان اقتصادی و نهادهای حاکمیتی، نقشی کلیدی در هموار کردن مسیرهای عملیاتی ایفا کرده‌اند. انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی و خدمات وابسته با فراهم کردن بسترهای حقوقی و اجرایی لازم، ابتکار عمل را به دست گرفته تا با طراحی پروژه‌هایی نظیر اشتراک واگن، دست‌اندازهای سنتی را بردارد و بازیگران بخش خصوصی را در راستای ارتقای بهره‌وری ملی هماهنگ سازد.
روایت سیدوکیلی از شکستن انحصارهای عملیاتی با واگن‌پول
چالش‌های ساختاری و کمبود لکوموتیو در برابر واگن‌های مازاد، صنعت ریلی را ناگزیر به بازنگری در الگوهای سنتی بهره‌برداری کرده است. دکتر سیدعلیرضا سیدوکیلی، دبیر انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی و خدمات وابسته، در تشریح ریشه‌های شکل‌گیری طرح «واگن‌پول» یا همان استخر مشترک واگن‌های باری، این سازوکار را ادامه‌ای نظام‌مند بر تجربه‌های پیشین شرکت‌ها می‌داند. به گفته وی، در سال‌های گذشته نیز هنگامی که حجم یک سفارش از ظرفیت ناوگان یک شرکت فراتر می‌رفت، شرکت‌های دارای واگن مشابه با تشکیل شبه‌کنسرسیوم‌هایی، واگن‌های خود را برای حمل بار مشتری به اشتراک می‌گذاشتند و با صدور یکپارچه بارنامه‌ها و استفاده از حساب کاربری واحد، زمان مانور و تشکیل قطار را کاهش می‌دادند که این امر منافع برد-بردی را برای شرکت‌ها، راه‌آهن و صاحبان کالا به همراه داشت.
سیدوکیلی با اشاره به ضرورت اجرای گسترده این طرح در شرایط کنونی می‌افزاید که با افزایش چشمگیر حمل کانتینری در کریدور چین و مرزهای شمال‌شرقی کشور تا آپرین تهران، نیاز به یکپارچه‌سازی عملیات بیش از پیش احساس شد. در کشورهای مسیر ترانزیتی چین، مدیریت واگن‌ها به صورت یکپارچه و دولتی انجام می‌گیرد اما در ماه‌های نخست رونق این کریدور در داخل کشور، راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران ناچار بود واکنش شرکت‌ها را به‌صورت مستقل مدیریت کند و کانتینر هر شرکت را بر روی واگن اختصاصی خودش بارگیری نماید. این اصرار بر تفکیک ملکی، نظام عملیاتی ایستگاه‌های مرزی و داخلی را به شدت پیچیده کرده و بهره‌وری واگن‌ها، کانتینرها و عملیات مانور را کاهش داده بود.
دبیر انجمن صنفی تصریح می‌کند که برای رفع این معضل، کارگروه واگن‌های لبه‌کوتاه و مسطح انجمن به ریاست مهندس مهدی کلانتری طرح اشتراک واگن را عملیاتی کرد. بر اساس این مدل، دیگر تفاوتی میان واگن‌های شرکت‌های مختلف همچون سمندریل، پرتو، سپهران و سایرین وجود ندارد و راه‌آهن هر واگن خالی در دسترس را بر اساس اولویت ورود با کانتینرهای موجود بارگیری و بدون معطلی اعزام می‌کند. سیدوکیلی یادآور می‌شود که مدیریت مالی و تنظیم صورت‌حساب میان شرکت‌ها به گونه‌ای در قالب واگن‌پول طراحی شده است که نظام مالی هیچ‌یک از مالکان واگن آسیب نبیند و حقوق آن‌ها کاملاً محفوظ بماند.
سیدوکیلی با تأکید بر اینکه عملیات یکپارچه نیازمند پشتیبانی نهادی بود که انجمن صنفی این بستر را فراهم کرد، این پروژه را مشابه تجربه موفق برون‌سپاری تعمیرات جاری با ایجاد شرکت مستقل «تعمیرات پارسا» می‌داند. طرح واگن‌پول نیز به عنوان پروژه‌ای هدفمند با مدیریت اجرایی سجاد اسلامی دنبال می‌شود و هزینه‌های پرسنلی و عملیاتی آن در مراکز کلیدی نظیر اینچه‌برون، سرخس و آپرین از محل توافق با مالکان واگن و واریز به حساب مستقل انجمن تأمین می‌گردد ضمن آنکه با پیگیری‌های صورت‌گرفته در هیئت‌مدیره انجمن، وضعیت بیمه نیروهای شاغل در این طرح نیز ساماندهی شده است.
دبیر انجمن صنفی در خصوص تعامل با راه‌آهن، ضمن قدردانی از همکاری مدیریت این سازمان در حوزه سیر و حرکت واگن‌ها، بر وجود برخی چالش‌های عملیاتی به‌ویژه در ایستگاه شلوغ و پرتردد اینچه‌برون تأکید می‌کند و از ضرورت هم‌افزایی مستمر دوجانبه برای رفع موانع سخن می‌گوید. سیدوکیلی در پایان با اشاره به ابعاد کلان اقتصادی این طرح خاطرنشان می‌کند که اهمیت کریدورهای ترانزیتی نباید صرفا به صنایع بزرگ و خودروسازی‌ها محدود شود، بلکه زنجیره واردات از چین پشتیبان حیاتی مواد اولیه اصناف و کسب‌وکارهای خردی است که معیشت طیف وسیعی از خانوارهای جامعه را تأمین می‌کنند و صیانت از این شریان تجاری، رسالت مهمی است که با کمک واگن‌پول و هماهنگی میان انجمن و راه‌آهن دنبال می‌شود.
