گزارش‌ تکان‌دهنده اعضا و فعالان حمل‌ونقلی شرکت‌کننده در چهاردهمین نشست کمیسیون حمل‌ونقل اتاق تهران، تصویری غیرقابل باور از وضعیت مرزهای شرقی ترسیم می‌کند، از ارتشی (پاکستانی) که با ساختاری دست‌وپاگیر و باج‌خواهی‌های غیرقانونی، کامیون‌های ایرانی را به گروگان گرفته تا بدبینی ریشه‌داری که اجازه نمی‌دهد ناوگان ما به عمق خاک این همسایه نفوذ کند.
اما فاجعه اصلی در شمارش معکوس برای ضبط ۱۶ هزار (در بعضی روایت‌ها 20 هزار) کانتینر معطل‌مانده در کراچی رقم می‌خورد که زیر سایه‌ بی‌عملی محض، در آستانه‌ نابودی و مصادره قرار دارند.
وقتی ۳۰ تریلی ایرانی در عمق خاک پاکستان به یغما می‌روند و مدیران داخلی تنها به «ان‌شاءالله درست می‌شود» اکتفا می‌کنند، باید پرسید آیا فرماندهان این جنگ اقتصادی، اصلاً می‌دانند میدان کجاست؟ این گزارش نشان می‌دهد که چگونه تنبلی استراتژیک و شکاف میان تصمیم و اجرا، در حال تبدیل کردن ایران به یک جزیره‌ منزوی در نقشه تجارت جهانی است.

در حالی که هزاران کانتینر ایرانی در بندر کراچی دپو شده و هزینه‌های دموراژ هر روز سنگین‌تر می‌شود، فعالان بخش خصوصی از یک‌سو از آغاز اجرای رویه ترانزیت تحت سیستم «تیر» در پاکستان به‌عنوان فرصتی تازه یاد می‌کنند و از سوی دیگر نسبت به ناهماهنگی‌های مقرراتی، بروکراسی مرزی و فقدان مدیریت واحد هشدار می‌دهند که می‌تواند کریدور پاکستان را به یک مسیر راهبردی بدل کند یا آن را در گرداب هزینه‌ها و توقف‌های فرسایشی گرفتار سازد.

تحولات ماه‌های اخیر در حوزه حمل‌ونقل و تجارت خارجی، به‌ویژه در پی اختلالات ایجادشده در مسیرهای دریایی منطقه، توجه سیاست‌گذاران را بیش از گذشته به ظرفیت‌های مرزهای زمینی و کریدورهای تجاری معطوف کرده است.

دومین نشست بین‌المللی گفتگوی ترمذ در حالی با محوریت اتصال منطقه‌ای، توسعه کریدورهای ترانزیتی و همکاری‌های اقتصادی میان آسیای مرکزی و جنوبی در ازبکستان برگزار شد که رقابت بر سر مسیرهای جدید حمل و نقل و تجارت در اوراسیا وارد مرحله تازه‌ای شده است؛ تحولی که می‌تواند بر آینده کریدورهای عبوری از ایران، جایگاه ترانزیتی کشور و موازنه ژئوپلیتیکی منطقه تاثیرگذار باشد.

کارشناس اقتصادی با اشاره به برنامه ایران برای توسعه کریدورهای تجاری جایگزین با محوریت وزارت اقتصاد گفت: در منطقه غرب آسیا هشت کریدور ریلی مهم وجود دارد که شش کریدور آن از خاک ایران عبور می‌کند. این ظرفیت می‌تواند ایران را به یک هاب اقتصادی، تجاری و ترانزیتی در منطقه تبدیل کند و کشور را به گلوگاه مبادلات اقتصادی میان شرق و غرب جهان بدل سازد.

در شرایطی که توسعه کریدورهای تجاری جایگزین با محوریت وزارت امور اقتصادی و دارایی به یکی از مهم‌ترین راهبردهای دولت برای مقابله با تهدیدهای اقتصادی و حفظ جریان تجارت خارجی در شبکه ترانزیتی منطقه تبدیل شده است، یک تحلیلگر تجارت بین‌الملل معتقد است اجرای این سیاست می‌تواند جایگاه ایران را به عنوان یک هاب منطقه‌ای تجارت و ترانزیت تقویت کند.

همزمان با افزایش تلاش کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز برای توسعه «کریدور میانی» میان چین و اروپا، این مسیر حمل و نقلی به یکی از مهم‌ترین پروژه‌های ژئوپلیتیکی اوراسیا تبدیل شده است؛ مسیری که علاوه بر اهداف اقتصادی، می‌تواند بر معادلات ترانزیتی منطقه و جایگاه کشورهای مسیرهای رقیب از جمله ایران نیز تاثیرگذار باشد.

مطالبه برای احیای خط ریلی جلفا–روسیه، رفع گلوگاه‌های ترافیکی در پایانه‌های مرزی و تسریع در ازسرگیری پروازهای فرودگاه تبریز، محورهای اصلی نشست تخصصی کمیسیون عمران مجلس با وزیر راه و شهرسازی بود. در این نشست، نمایندگان ضمن آسیب‌شناسی کندی عملیات‌های راهداری و بروکراسی گمرکی، بر ضرورت تغییر نگرش‌های مدیریتی و تقویت دیپلماسی اقتصادی برای جایگزینی مسیرهای ترانزیتی در شرایط فعلی تأکید کردند.

شرکت‌های ازبکستانی و تاجیکستانی همزمان با سفر امامعلی رحمان رئیس‌جمهوری تاجیکستان به پکن، کریدور حمل‌ونقل چندوجهی آزمایشی «چین-تاجیکستان-ازبکستان-ترکمنستان-ایران-ترکیه-اروپا» را راه‌اندازی کرده‌اند؛ مسیری راهبردی که می‌تواند نقش تهران را در اتصال زنجیره‌های ترانزیتی شرق آسیا به اروپا پررنگ‌تر کند.

در پی توافق اخیر میان ارمنستان و ایالات متحده برای ایجاد کریدور حمل‌ونقل چندوجهی «TRIPP» در جنوب ارمنستان، معادلات ترانزیتی و ژئوپلیتیکی قفقاز جنوبی وارد مرحله‌ای جدید شده است. این کریدور به‌ویژه برای ایران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، چرا که مسیرهای جدید ترانزیتی می‌تواند تأثیرات زیادی بر تجارت و حمل‌ونقل کالا از و به ایران داشته باشد. در این راستا، کارشناسان ترانزیت بر لزوم بهره‌برداری از این تحولات و در عین حال حفظ توازن منطقه‌ای تأکید دارند.