از خلیج تا خزر
سهم ۸۵ درصدی دو بندر جنوبی در واردات کشور
به گفته نوروز بهاء کارشناس ارشد دریایی، نزدیک به ۸۵ درصد کالاهای وارداتی کشور از طریق دو بندر شهید رجایی و امام خمینی وارد میشود. بندر شهید رجایی اصلیترین بندر کانتینری کشور محسوب میشود و سالانه حدود ۳ میلیون TEU کالا در آن جابهجا میشود. در مقابل، بندر امام خمینی به عنوان هاب اصلی غلات کشور، بیشترین سهم واردات کالاهای اساسی و غلات را در اختیار دارد.
بهاء تأکید کرد واردات کالاهای کانتینری در بنادر شمالی کشور بسیار محدود است و عملاً رونق چندانی ندارد. به گفته او، سالانه تنها تعداد بسیار اندکی کانتینر در این بنادر تخلیه میشود. او علت این مسئله را صرفاً کمبود تجهیزات یا نبود کشتی کانتینری ندانست و تصریح کرد که اساساً در این مسیر، کالای کانتینری قابل توجهی وجود ندارد.
کریدور میانی و سهم محدود دریای مازندران
این کارشناس دریایی با اشاره به کریدور میانی (Middle Corridor) گفت بخش عمده کالاهای جابهجا شده در این مسیر به صورت کانتینری حمل میشود و حجم آن سالانه حدود ۶۰ هزار TEU است.
به گفته وی، این کریدور چین را از طریق قزاقستان و مسیر دریایی شرق به غرب دریای مازندران به آذربایجان، ترکیه، گرجستان و سپس اروپا متصل میکند، اما با وجود اهمیت ژئوپلیتیکی این مسیر، حجم آن همچنان با ظرفیت تجارت دریایی جنوب کشور قابل مقایسه نیست.
فاصله معنادار ظرفیت شمال و جنوب
بهاء با اشاره به اختلاف ظرفیت بنادر شمال و جنوب کشور اظهار کرد: سهم واردات بنادر جنوبی سالانه حدود ۱۳۰ میلیون تن است، در حالی که ظرفیت اسمی پنج بندر اصلی شمال کشور حدود ۳۰ میلیون تن برآورد میشود.
او افزود که در سالهای اخیر و پس از جنگ روسیه و اوکراین، حجم عملیات بنادر شمالی افزایش یافته و به حدود ۸ تا ۱۲ میلیون تن رسیده است، اما حدود ۸۵ درصد این حجم به واردات دانههای روغنی و نهادههای دامی اختصاص دارد.
چالش دسترسی به آبهای آزاد
این کارشناس ارشد دریایی یکی از مهمترین محدودیتهای بنادر شمالی را نبود دسترسی مستقیم به آبهای آزاد عنوان کرد.
به گفته او، اگرچه دریای مازندران از طریق کانالهای مصنوعی ولگا-دن و ولگا-بالت به آبهای آزاد متصل میشود، اما تنها کشتیهای تحت پرچم روسیه امکان عبور از این مسیرها را دارند. علاوه بر این، محدودیت ابعاد و آبخور کانالها باعث شده فقط کشتیهای کوچک رودخانهای با ظرفیت حدود ۴ هزار تن و آبخور ۳.۵ متر بتوانند از این مسیر عبور کنند.
بهاء برای تشریح ابعاد این محدودیت مثالی ارائه کرد و گفت: برای حمل بار کانتینری یک کشتی پاناماکس که در بندر شهید رجایی یا بندر شهید بهشتی چابهار پهلو میگیرد و توان حمل ۴۷۶۶ TEU را دارد، به ۳۶ فروند از بزرگترین کشتیهای فعال در دریای مازندران نیاز است.
ضعف شبکه ریلی و جادهای
وی ضعف زیرساختهای حملونقل زمینی را از دیگر چالشهای اساسی در انتقال حجم بالای کالاهای اساسی دانست.
به گفته این کارشناس، پایین بودن ظرفیت خطوط ریلی، کمبود واگن، سرعت پایین حملونقل ریلی و سهم حدود ۱۵ درصدی این بخش در جابهجایی بار کشور، از جمله موانع جدی توسعه ترانزیت و واردات از مسیر شمال است.
بهاء همچنین به مشکلات اتصال بنادر شمالی به شبکه راهآهن سراسری اشاره کرد و گفت اگرچه بندر امیرآباد به راهآهن متصل شده، اما مسیر ریلی شمال به دلیل فرسودگی زیرساختها و عبور از مناطق کوهستانی، حتی پاسخگوی حجم فعلی کالاهای واردشده به این بندر نیز نیست و بیشتر کارکرد گردشگری دارد.
