اعتبار در ایستگاه اجرا
تفاهمنامهای بین راهآهن جمهوری اسلامی ایران و شرکت میدکو با هدف افزایش سهم حملونقل ریلی، کاهش سوانح جادهای، صرفهجویی در سوخت و حفاظت از محیطزیست امضا شد. بر اساس این توافق، میدکو متعهد به تأمین ناوگان ریلی و توسعه زیرساختها برای حمل مواد اولیه و محصولات است، در حالی که راهآهن برنامهریزی و تمهیدات لازم برای سیر منظم و بهرهبرداری از ناوگان را بر عهده خواهد داشت. این همکاری در راستای اجرای ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید و ایجاد مزیت رقابتی برای صنعت ریلی کشور صورت میگیرد.
تحقق رویای نوسازی ناوگان ریلی و عبور از گلوگاههای لجستیکی، بیش از هر چیز نیازمند اعتماد بخش خصوصی به تعهدات حاکمیتی است. در همین راستا دکتر جبارعلی ذاکری، معاون وزیر راه و شهرسازی، در حاشیه امضای تفاهمنامه با اشاره به جلسات فشرده در کمیسیون عمران مجلس و توافق راهبردی با وزارت نفت، از مبادله قراردادهایی پرده برداشت که بر اساس آن، سههزار میلیارد تومان اعتبار جدید در قالب مشوقهای صرفهجویی سوخت (ماده ۱۲) به سرمایهگذاران این حوزه اختصاص مییابد. این حرکت استراتژیک در حالی صورت میگیرد که مطابق قانون، به ازای هر تن-کیلومتر بار ریلی، ۳۵ سیسی صرفهجویی سوخت لحاظ میشود؛ مشوقی که در صورت عملیاتی شدن کامل سقف ۷.۵ میلیارد دلاری آن، میتواند معادله رقابت میان جاده و ریل را به نفع توسعه پایدار تغییر دهد.
ذاکری در حاشیه این مراسم تأکید کرد که نه تنها پرداختهای خرد ۶۸۰ میلیارد تومانی پیشین پشت سر گذاشته شده، بلکه با مدل جدید «تعهدات دوطرفه» و «قطار کامل»، بخش خصوصی اکنون با اطمینان بیشتری میتواند برای تأمین واگن و لوکوموتیو قدم بردارد.
گشایشهای جدید در اجرای ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید
دکتر ذاکری در ابتدای سخنان خود از توافقات جدید برای تأمین اعتبار در حوزه حملونقل ریلی سخن گفت. وی اعلام کرد که در پی جلسه مثبت کمیسیون عمران مجلس و همکاری وزیر نفت، قراردادهایی به مبلغ ۳۰۰۰ میلیارد تومان برای تأمین منابع مالی در این بخش مبادله شده است. وی افزود: «با دستور وزیر نفت، این مبلغ در ماه جاری عملیاتی خواهد شد و به پروژههای حملونقل ریلی تزریق میشود.» در این راستا، معاون وزیر راه و شهرسازی همچنین از پرداخت حدود ۶۸۰ میلیارد تومان به شرکتهای سرمایهگذار در حوزه واگن باری خبر داد. دکتر ذاکری با اشاره به قانون رفع موانع تولید توضیح داد که دولت طبق ماده ۱۲ این قانون موظف است به سرمایهگذاران معادل صرفهجویی در مصرف سوخت، اعتبار پرداخت کند. بهطور مشخص، برای هر تن-کیلومتر بار، ۳۵ سیسی و برای هر نفر-کیلومتر مسافر، ۲۰ سیسی سوخت صرفهجویی میشود که مبلغ آن از سوی دولت به سرمایهگذاران پرداخت میشود.
دکتر جبارعلی ذاکری در ادامه سخنان خود به یکی از دستاوردهای مهم دیپلماسی ریلی دولت اشاره کرد و گفت: «برای نخستین بار، قطار صادراتی با واگنهای ایرانی عازم ازبکستان شده است. این قطار محصولات فولادی و آهن اسفنجی را از ایران به ازبکستان حمل کرد که در مسیر ترکمنستان و ازبکستان هموار شده است.»
وی همچنین از موفقیتهای صادراتی در مرزهای شرقی کشور خبر داد و افزود: «در سال جاری، حدود ۴۵۰ هزار تن بار از طریق مرزهای ریلی به افغانستان ترانزیت و صادر شده است. این حجم در سال آینده به بیش از ۱.۵ میلیون تن خواهد رسید.» به گفته دکتر ذاکری، هدف نهایی این همکاری افزایش انتقال بار در مسیرهای ریلی به افغانستان است و حجم انتقال بار در این مسیر در حال حاضر ۷۰ هزار تن در ماه است که تا ماه آینده به ۱۰۰ هزار تن خواهد رسید.
مدیرعامل راهآهن جمهوری اسلامی ایران در بخش دیگری از سخنان خود به رشد دو برابری حجم بار ریلی شرکت میدکو اشاره کرد. «سال گذشته تناژ بار زیر یک میلیون تن بود، اما امسال این عدد به دو میلیون تن رسید و هدفگذاری این تفاهمنامه انتقال ۵ میلیون تن بار جادهای به شبکه ریلی است.» این اقدام نه تنها باعث کاهش هزینههای تمامشده تولید میشود، بلکه با کاهش آلودگیهای زیستمحیطی و افزایش ایمنی جادهای کشور همراه خواهد بود. به گفته ذاکری، شرکت میدکو در مرحله نخست به تأمین حداقل ۶۰۰ واگن باری اقدام خواهد کرد تا بتواند مجوز صدور بارنامه اختصاصی را دریافت کند.
توسعه زیرساختها؛ خط دوم سنگان و بندر خشک آپرین
دکتر ذاکری در بخش بعدی سخنان خود به توسعه زیرساختهای ریلی در کشور پرداخت و به ویژه بر ضرورت احداث خط دوم ریلی در منطقه معدنی سنگان تأکید کرد. وی گفت: «مجموع بار جادهای و ریلی در سنگان در حال حاضر ۱۵ میلیون تن است، اما پیشبینی میشود که حجم بار در برنامه هفتم توسعه به ۲۲ میلیون تن برسد. جادهها ظرفیت حمل این حجم بار را ندارند و تنها راه برونرفت، احداث خط دوم ریلی است.» این طرح با مشارکت بخش خصوصی در حال نهایی شدن است و دکتر ذاکری امید دارد که تفاهمنامه نهایی برای اجرای این خط ظرف دو ماه آینده امضا شود. همچنین، وی به معرفی بندر خشک آپرین به عنوان نقطه کلیدی در ترخیص کالا اشاره کرد و گفت: «از همین هفته، ۶۰۰۰ خودرو از بندر شهید رجایی به بندر خشک آپرین منتقل و ترخیص میشوند.»
الگوی قطار کامل؛ تعهد دوطرفه و جریمه قصور
در ادامه، معاون وزیر راه و شهرسازی از الگوی جدید «قطار کامل» برای بهبود عملکرد حملونقل ریلی خبر داد. این طرح که با همکاری بخش خصوصی تدوین شده، به شرکتهای حملونقلی که واگن و لوکوموتیو تأمین کنند، اجازه میدهد که مسئولیت کامل سیر قطار را بر عهده بگیرند. در مقابل، راهآهن متعهد میشود که روت اختصاصی و زمانبندی دقیق را برای آنها در نظر بگیرد.
دکتر ذاکری در این زمینه گفت: «هدف از این طرح افزایش ۲۰ تا ۳۰ درصدی بهرهوری مسیرها است. این طرح به صورت آزمایشی در سه تا شش ماه نخست اجرا خواهد شد و در صورت هرگونه قصور از سوی راهآهن یا شرکتهای حملونقلی، جریمههای پیشبینی شده در قرارداد اعمال خواهد شد.»
چالشهای اقتصادی و ضرورت منطقیسازی قیمت سوخت
دکتر ذاکری با اشاره به چالشهای اقتصادی موجود در حملونقل ریلی، از عدم تعادل در نرخها و قیمت سوخت انتقاد کرد. وی گفت: «هزینه نگهداری قطارهای حومهای در برابر درآمد حاصل از آنها بسیار بالا است. برای مثال، هزینههای نگهداری قطارهای حومهای بالای ۷۰۰ میلیارد تومان بوده، در حالی که درآمد آنها تنها ۴۰ میلیارد تومان است.» وی تأکید کرد که برای توسعه حملونقل ریلی، نیاز به منطقیسازی قیمتها و توزیع عوارض جادهای به نفع بخش ریلی است. «تا زمانی که قیمت سوخت واقعیسازی نشود، رسیدن به سهم ۳۰ درصدی ریل در جابجایی بار به سادگی امکانپذیر نخواهد بود.»
آمادگی برای ستاد نوروزی و افق روشن ۱۴۰۵
در پایان، دکتر ذاکری از تشکیل ستاد قطارهای نوروزی خبر داد و گفت: «تمام توان ناوگان برای سفرهای پایان سال بسیج خواهد شد. پیشبینی میشود که ظرفیت جابجایی مسافر در نوروز امسال نسبت به سال گذشته ۵ تا ۶ درصد افزایش یابد. با واردات ناوگان جدید و تقویت تولیدات داخلی، وضعیت حملونقل ریلی در سال آینده به مراتب بهتر خواهد بود.»
