ترانزیت ایران؛ پروژههای نیمهتمام و زیرساختهای ناتمام
کشور ایران با موقعیت استراتژیک خود، از جمله در کریدورهای ریلی بینالمللی، پتانسیل بالایی برای تسهیل ترانزیت کالا به کشورهای همسایه و دوردست دارد. اما این ظرفیتها تا حد زیادی تحت تأثیر چالشهای زیرساختی و فرآیندهای پیچیده مرزی قرار دارند. در این شرایط، پروژههای مختلف در شبکه ریلی کشور به کندی پیش میروند و بهطور کامل به بهرهبرداری نمیرسند. در میزگرد اقتصاد شبکه خبر، آقای جبارعلی ذاکری، مدیرعامل شرکت راهآهن ج.ا.ا، از مشکلات موجود در توسعه شبکه ریلی و تأثیر آن بر ترانزیت کالا و تجارت بینالمللی صحبت کردند. در این گزارش، نگاهی دقیق به مشکلات ساختاری و برنامههای اجرایی برای رفع این چالشها خواهیم داشت.
آقای ذاکری در ابتدا به چالشهای موجود در ترانزیت کالا اشاره کرد و گفت: در بحث ترانزیتی کشور، برخی مسائل وجود دارد که باید میان ما، صاحبان کالا و همسایگان حل و فصل شوند. این مسائل بیشتر به الزامات مرزی و فرآیندهای اداری مربوط است که در نهایت زمان عبور کالاها را از مرزهای کشور بهطور چشمگیری افزایش میدهد. یکی از پیشنهادهای کلیدی آقای ذاکری برای حل این چالشها، دیجیتالسازی دادههای مرتبط با بارها است. وی بیان کرد که ما باید پیش از رسیدن قطار به مرز، اطلاعات دقیقی از نوع بار و ترکیب قطار داشته باشیم تا بتوانیم بهموقع تصمیمات لازم را اتخاذ کنیم. این اطلاعات بهویژه برای کنترلهای مرزی و نمونهبرداریهای ضروری اهمیت زیادی دارد. بهعلاوه، بر اساس تجربیات موفق کشورهای همسایه نظیر روسیه، ایران در حال برنامهریزی برای انتقال الکترونیکی دادهها با کشورها است.
توافقنامه با روسیه
ذاکری به توافق اخیر ایران و روسیه در زمینه انتقال الکترونیکی دادهها اشاره کرد و گفت: توافقی میان راهآهن ایران و روسیه برای انتقال دادهها در مدت زمان شش ماه بهدست آمده است. این اقدام با هدف تسهیل فرآیندهای ترانزیتی و کاهش زمان پردازش بارها در مرزها صورت میگیرد. مدیرعامل شرکت راهآهن جمهوری اسلامی ایران در ادامه به پروژههای مهم در زمینه توسعه شبکه ریلی کشور پرداخت و پنج نقطه اتصال به شبکههای ریلی همسایگان شمالی ایران را معرفی کرد. طبق گفته ذاکری پنج نقطه اتصال ایران به شبکههای ریلی کشورهای شمالی شامل سرخس، اینچهبرون، بندر امیرآباد، بندر کاسپین، آستارا و جلفا است. این نقاط اتصال از اهمیت ویژهای برخوردارند و در تسهیل ترانزیت کالا به کشورهای همسایه نقش اساسی ایفا میکنند.
پایانه آستارا، حلقه مفقوده
وی همچنین به چالشهای موجود در نقاط اتصال اشاره کرد و گفت: پایانه آستارا بهعنوان یکی از حلقههای مفقوده شبکه ریلی کشور شناخته میشود. این پروژه سالهاست که مطرح شده اما هنوز بهطور کامل تکمیل نشده است. آقای ذاکری تأکید کرد که این پروژه با موانع مختلفی مواجه است که باید برطرف شود.
محور سرخس-بندرعباس
یکی از مهمترین پروژهها، محور سرخس-بندرعباس است که بهعنوان فعالترین کریدور ریلی کشور شناخته میشود. آقای ذاکری این محور را بهعنوان یکی از طرحهای پیشران در برنامه هفتم توسعه کشور معرفی کرد و افزود: در حال حاضر پروژههای دوخطه کردن و برقی کردن این محور در حال اجرا است. وی در ادامه از واگذاری این پروژهها به بخش خصوصی خبر داد و گفت که در دو یا سه ماه آینده، مقدمات واگذاری پروژههای سرخس-بندرعباس به بخش خصوصی فراهم خواهد شد.” این اقدام بخشی از سیاستهای دولت برای افزایش بهرهوری و توسعه سریعتر زیرساختهاست.
کریدور شرق به غرب؛ فرصتی برای اتصال به ترکیه
ذاکری در ادامه به کریدور مهم شرق به غرب اشاره کرد که از سرخس آغاز شده و به چشم ثریا در شمال غربی کشور متصل میشود. این کریدور اتصال ایران به ترکیه را برقرار میکند. در این کریدور، یکی از مهمترین چالشها وجود دریاچه وان است که موجب میشود قطارها مجبور شوند مسافت خود را از طریق کشتی طی کنند. این محدودیت ظرفیت تنها یک میلیون تن بار در سال را امکانپذیر میسازد.
وی به یکی از حلقههای مفقوده در کریدور شرق به غرب اشاره کرد که بخش مرند تا چشم ثریا به طول ۲۲۰ کیلومتر است و خوشبختانه طرف ترک نیز پروژه را آغاز کرده است و امیدواریم این پروژه ظرف سه سال آینده تکمیل شود.
مذاکرات با چین و پروژه کمربند یک جاده
ذاکری به مذاکرات دولت ایران با کشور چین در خصوص طرح “یک کمربند یک جاده” اشاره کرد و گفت: این کریدور از اهمیت ویژهای برای چین برخوردار است و امیدواریم که بهزودی عملیات اجرایی این پروژه در ایران آغاز شود. چین بهعنوان قطب تجاری جهانی پیشبینی کرده که تا سال ۲۰۳۰ حدود ۵۳۵ میلیون تن کالا از چین به اروپا و بالعکس جابجا شود. همچنین در ده سال گذشته، چین با فعال کردن کریدورهای ریلی توانسته است ۱۰ درصد از بارهای خود را از طریق ریل جابجا کند.این روند نشاندهنده اهمیت روزافزون حملونقل ریلی در جهان است و به وضوح نشان میدهد که کریدورهای ریلی قادر به تسهیل ترانزیت کالا و افزایش ظرفیت حملونقل بهویژه در مسیرهای طولانی هستند. مدیرعامل شرکت راهآهن ج.ا.ا بر اهمیت توسعه زیرساختهای ریلی کشور و تسهیل فرآیندهای ترانزیتی تأکید کرد. وی به اقدامات صورتگرفته در جهت بهبود همکاریهای بینالمللی و بهرهبرداری از تجربیات کشورهای پیشرفته نیز اشاره کرد.
افزایش درآمد و پایداری شرکتهای حملونقل ریلی؛ چالشها و راهکارها
جبارعلی ذاکری در ادامه سخنان خود بر اهمیت اقتصادیتر شدن فعالیتهای شرکتهای حملونقل ریلی تأکید کرد و گفت: مهمترین کاری که دولت، وزارت راه و راهآهن باید انجام دهند، افزایش درآمد شرکتهای حملونقل ریلی است. پایداری این شرکتها وابسته به درآمدهای مناسب است تا بتوانند در حوزه کاری خود مجدداً سرمایهگذاری کنند. به گفته ایشان، با توجه به وضعیت تورم و شرایط اقتصادی فعلی، لازم است تسهیلاتی فراهم شود تا این صنعت از نظر مالی پایدار بماند.
مدیرعامل شرکت راهآهن جمهوری اسلامی ایران تأکید کرد که در جلسات خود با بخش خصوصی همیشه بر این نکته تأکید دارد که شرکتها باید درآمدهای خود را دوباره در صنعت حملونقل ریلی سرمایهگذاری کنند. اگر درآمد این شرکتها به صنعت برگردد، تنها در این صورت است که این صنعت میتواند بهصورت پایدار ادامه پیدا کند. امسال با وجود چالشها، نزدیک به شش رویداد سرمایهگذاری برگزار شده و ۱۳۵ هزار میلیارد تومان سرمایهگذاری از بخش غیر دولتی در این صنعت جذب شده است. وی همچنین وعده داد که در پایان سال گزارش عملکرد این رویدادها به اصحاب رسانه ارائه خواهد شد و این گزارش نشاندهنده رشد نسبت به گذشته خواهد بود.
پشتیبانی دولت و ضرورت تغییر مدلهای مالی
یکی از نکات مهمی که ذاکری مطرح کرد، لزوم حمایت دولت از سرمایهگذاران در بخش حملونقل ریلی است. وی بیان کرد: مدلهای مالی مستقیم در این بخش جواب نمیدهند. سرمایهگذار نمیتواند بهتنهایی هزینه صفر تا صد پروژه را تقبل کرده و در مدت ۳۰ سال بهرهبرداری از آن، انتظار بازگشت سرمایه داشته باشد. در همین راستا، ایشان تأکید کرد که دولت باید وارد عمل شود و با کمکهای مالی، ضرر و زیانهای احتمالی سرمایهگذاران را جبران کند تا پروژهها به سرانجام برسند.
مدیرعامل شرکت راهآهن جمهوری اسلامی ایران با اشاره به تجارب بینالمللی، گفت: در بسیاری از کشورهای جهان، حتی شرکتهای حملونقل عمومی ریلی حومهای بهطور اقتصادی پایدار نیستند و دولتها بهعنوان یارانهدهنده عمل میکنند. برای مثال، در آلمان، دولت از طریق مالیاتهای خاص و یارانههای مستقیم، به شرکتهای حملونقل ریلی کمک میکند. ایشان افزود که این حمایتها بهویژه در حملونقل حومهای و مناطق دورافتاده ضروری است و در ایران نیز باید رویکرد مشابهی اتخاذ شود. آقای ذاکری در پایان سخنان خود بر لزوم حفظ جذابیت حملونقل ریلی برای سرمایهگذاران تأکید کرد و گفت که اگر دولت بهطور مؤثر وارد عمل نشود، این صنعت ممکن است با چالشهای بیشتری روبهرو شود. ما باید کاری کنیم که حملونقل ریلی همچنان جذاب باقی بماند و شرکتها بهطور پایدار درآمد خود را در صنعت سرمایهگذاری کنند.
