لجستیک ایران؛ هزینههای بالا، رقابتپذیری پایین
دومین پیش رویداد پنجمین همایش توسعه دریامحور که به صورت آنلاین برگزار شد، فرصتی فراهم آورد تا کارشناسان و فعالان حوزه لجستیک و حملونقل، به بحث و تبادل نظر در خصوص مشکلات و چالشهای این بخش بپردازند. این کارگاه تخصصی آنلاین با عنوان حملونقل کانتینری، با ارائه روزبه مختاری، عضو هیئتمدیره انجمن کشتیرانی و خدمات وابسته ایران، بر تمایزات کلیدی در شیوههای عملیاتی و حقوقی حملونقل کانتینری در ایران و سایر کشورها تمرکز داشت. مختاری در این نشست به مشکلات موجود در تخصیص کانتینر، تأثیرات تحریمها بر هزینههای لجستیک و رقابتپذیری کالاهای ایرانی، و همچنین اهمیت توجه به جزئیات قرارداد حمل، از جمله حق توقف و شناسنامه کانتینر، اشاره کرد.
یکی از تمایزات اصلی این جلسه، تأکید بر لزوم اصلاحات فوری در قوانین و مقررات دریایی ایران بود. مختاری هشدار داد که کشور نیاز به یک بدنه حقوقی چابک و شناور دارد تا بتواند همراستا با تحولات جهانی تصمیمگیری کند. همچنین، نگاه کلان و استراتژیک به لجستیک و آینده تجارت جهانی، بهویژه آمادگی برای استانداردهای آینده، از دیگر جنبههای قابل توجه این نشست بود. در نهایت، مختاری بر این نکته تأکید کرد که تنها با ارتقای دانش تخصصی و توجه به جزئیات اجرایی، ایران میتواند در تجارت جهانی جایگاه رقابتی خود را حفظ کند و از تبدیل شدن به مجری ارزان شرکتهای خارجی جلوگیری کند.
هزینههای بالای لجستیک در ایران
روزبه مختاری در این کارگاه آنلاین تأکید کرد که هزینههای لجستیک در ایران تا ۲۵ درصد بالاتر از استاندارد جهانی است و این مسئله به طور مستقیم بر رقابتپذیری کالاهای ایرانی تأثیر منفی میگذارد. وی تصریح کرد که بیتوجهی به بخش لجستیک در کشور باعث افزایش هزینهها، کاهش بهرهوری و فاصله گرفتن از استانداردهای جهانی در تجارت و حملونقل شده است. مختاری این وضعیت را نتیجه تحریمها و قطع ارتباط با شرکای تجاری تراز اول دانست و هشدار داد که در صورت رفع تحریمها، بدون ارتقای استانداردها و دانش لجستیکی، ایران در موقعیتی مشابه بردگی تجاری قرار خواهد گرفت.
اهمیت لجستیک در زنجیره تأمین
عضو هیئتمدیره انجمن کشتیرانی و خدمات وابسته ایران در ادامه به توضیح اهمیت لجستیک در مدیریت سه جریان اصلی کالا، اطلاعات و سرمایه در زنجیره تأمین پرداخت. وی گفت: لجستیک به عنوان حلقه مغفول زنجیره تأمین، تعیینکننده رشد و بهرهوری اقتصادی است و تنها جابهجایی کالا نیست، بلکه مدیریت همزمان این سه جریان است که به کاهش هزینهها و افزایش بهرهوری کمک میکند. مختاری در بخش دیگری از سخنان خود به مشکلات رایج در حملونقل کانتینری اشاره کرد و مهمترین آنها را بیتوجهی به حق توقف (Demurrage)، هزینههای محلی مقصد و تعهدات قراردادی دانست. وی تأکید کرد که بسیاری از فعالان تجاری صرفا بر کرایه حمل تمرکز دارند و همین تمرکز محدود باعث افزایش هزینهها و خسارات غیرقابل پیشبینی میشود. وی همچنین به یکی دیگر از مشکلات اصلی در حملونقل کانتینری، یعنی بیتوجهی به شناسنامه کانتینر اشاره کرد و گفت که تحویل و عودت کانتینر بدون ثبت دقیق وضعیت ظاهری آن، منشأ بسیاری از اختلافات خسارتی در مقصد است.
تفاوتهای ایران با استانداردهای جهانی در تخصیص کانتینر
مختاری در ادامه به تفاوتهای عملیاتی ایران با کشورهای پیشرفته در تخصیص کانتینر پرداخت و اظهار کرد که در ایران کانتینر بر اساس موجودی دپو تحویل میشود، در حالی که در دنیا تخصیص کانتینر بر مبنای فضای مشخص روی کشتی و سرویسهای منظم لاینری است. این تفاوتها باعث ایجاد بینظمی، تأخیر و هزینههای اضافی در بنادر ایران شده است.
لزوم اصلاحات حقوقی و عملیاتی
روزبه مختاری همچنین با انتقاد از ساختار قوانین دریایی ایران، تأکید کرد که قوانین موجود در این زمینه نه تنها با تحولات سریع تجارت جهانی همخوانی ندارد، بلکه اصلاح آنها بسیار کند و زمانبر است. وی پیشنهاد کرد که کشور نیاز به یک بدنه حقوقی چابک و شناور دارد که بتواند متناسب با تغییرات روز، تصمیمگیری و مقررات را بهروز کند.
وی همچنین با اشاره به تناقضهای عملی در اسناد حمل، گفت: در ایران، تعداد نسخههای اصل بارنامه الزامی است، در حالی که در عرف جهانی تعداد آن بر اساس نیاز طرفین تعیین میشود.
مشکلات در زمانبندیهای قانونی و تأثیرات مالی آن
عضو هیئتمدیره انجمن کشتیرانی در بخش پایانی سخنان خود، مشکلات ناشی از بیتوجهی به زمانبندیهای قانونی را بررسی کرد و گفت که بسیاری از اختلافات مالی در حملونقل کانتینری ناشی از عدم رعایت این زمانبندیهاست. وی مثالهایی از تأخیر در پرداخت هزینهها و بازپرداخت سپرده نقدی کانتینر را بیان کرد و هشدار داد که این بیتوجهی میتواند هزینهها را بهطور تصاعدی افزایش دهد. مختاری تأکید کرد که اصلاح و بازنگری در آییننامهها و قوانین مربوط به حملونقل کانتینری و لجستیک ضروری است تا ایران بتواند در تجارت جهانی رقابتی پایدارتر داشته باشد.
