خودروها یا آسمان پاک؟
آلودگی هوا در شهرهای بزرگ به یکی از بحرانهای جدی و چالشبرانگیز تبدیل شده است که اثرات آن به سلامت عمومی، کیفیت زندگی و محیط زیست آسیبهای جبرانناپذیری وارد کرده است. یکی از عواملی که به شدت بر تشدید این معضل تأثیرگذار است، خودرومحوری و وابستگی بیش از حد به استفاده از خودروهای شخصی در کنار ضعف سیستم حمل و نقل عمومی است. در این زمینه، سید علیرضا سید وکیلی، دبیر انجمن صنفی شرکتهای حمل و نقل ریلی و خدمات وابسته، در جلسهای با مشاور رئیسجمهور در امور تشکلها و انجمنها، ضمن بررسی دلایل و تبعات این بحران، از لزوم تغییر در ساختار مدیریتی و هماهنگی بین دستگاههای اجرایی سخن گفت. وی همچنین راهکارهایی همچون توسعه سیستمهای حمل و نقل عمومی و اصلاح سیاستهای قیمتگذاری سوخت را برای کاهش آلودگی هوا و بهبود ایمنی مطرح کرد. این گزارش به تحلیل صحبتهای ایشان و پیشنهادات ارائه شده در این زمینه پرداخته است.
به گزارش خبرنگار ترابران آنلاین؛ سید علیرضا سید وکیلی، دبیر انجمن صنفی شرکتهای حمل و نقل ریلی و خدمات وابسته، به بررسی ابعاد مختلف آلودگی هوا در شهرهای بزرگ و تأثیر خودرومحوری بر این وضعیت پرداخت. ایشان در ابتدا از دو منظر شغلی و کارشناسی صحبت کردند. منظر اول ایشان به عنوان دبیر انجمن و مسئول برونشهری بود، و منظر دوم از دیدگاه تحصیلی و تخصصی در حوزه حمل و نقل.
سید وکیلی در ابتدا به این نکته اشاره کردند که آلودگی در شهرهای بزرگ به یک معضل جدی تبدیل شده است. وی گفت: «ما میدانیم که در این آلودگی، سهم هر عامل مختلفی مانند خودروها، موتورسیکلتها، صنایع و دیگر منابع آلاینده چقدر است، اما متأسفانه آمارهای منتشر شده در این زمینه دقیق نیستند و هیچگاه میزان واقعی سهم هر بخش مشخص نمیشود. به عنوان مثال، شاخصهای آلودگی از شهری به شهر دیگر کاملاً متفاوت است و این تفاوتها به وضوح در گزارشات قابل مشاهده است.»
ایشان با انتقاد از گزارشات منتشر شده در رسانهها، افزودند: «این گزارشات که به طور عمومی منتشر میشود، هیچگاه وضعیت واقعی را نشان نمیدهد. حتی خود شاخصهای آلودگی در بسیاری از مواقع کالیبره نشدهاند و زمانی که این شاخصها از حد معینی فراتر میروند، هیچگونه اقدامی برای اصلاح وضعیت صورت نمیگیرد.» در ادامه، سید وکیلی از عدم وجود متولی مشخص برای مدیریت آلودگی هوا و ایمنی در کشور انتقاد کردند. به گفته ایشان، بزرگترین مشکل کشور در مدیریت این مسائل، ناهماهنگی بین دستگاهها و وزارتخانههاست. ما در کشور دستگاههای مختلفی داریم که هرکدام مسئولیت متفاوتی دارند، اما هیچکدام نمیتوانند به طور مؤثر با یکدیگر همکاری کنند. وزارت کشور، وزارت محیط زیست و دیگر نهادهای مرتبط هرکدام به شکل جداگانه عمل میکنند و در نتیجه آلودگی هوا همچنان حل نشده باقی میماند. برای حل این معضل، لازم است که یک متولی واحد برای آلودگی هوا و ایمنی در نظر گرفته شود. اگر واقعا میخواهیم مشکلات آلودگی و ایمنی را حل کنیم، باید یک مسئول واحد بالاتر از تمامی این دستگاهها داشته باشیم که بتواند به طور هماهنگ و یکپارچه تصمیمگیری کند.
سید وکیلی سپس به وضعیت خودروها و تأثیر خودرومحوری در آلودگی اشاره کردند. وی گفت: «در حال حاضر، استفاده از خودروهای شخصی در شهرهای بزرگ به دلیل عدم وجود سیستم حمل و نقل عمومی مناسب و همچنین هزینههای کم استفاده از خودروهای شخصی، بسیار رایج است. به عنوان مثال، نظام بیمهای ما به گونهای است که هرچه از عمر یک خودرو میگذرد، هزینه بیمه آن کاهش مییابد، در حالی که خودروهای قدیمی و آلاینده بیشترین آسیب را به محیط زیست میزنند. در حال حاضر، در بسیاری از تقاطعها، مسیرهایی برای خودروهای شخصی طراحی شده که به هیچوجه به کاهش ترافیک و آلودگی هوا کمکی نمیکند. به جای این که سیاستها به سمت استفاده بیشتر از حمل و نقل عمومی حرکت کند، بر خودروهای شخصی تمرکز میشود و این باعث تشدید مشکلات میشود.»
ایشان پیشنهاد کردند که در سیاستگذاریهای حمل و نقل، باید به طور جدی به توسعه حمل و نقل عمومی و کاهش استفاده از خودروهای شخصی توجه شود. «شما ببینید که در تهران، شهری که آلودهترین هوا را دارد، اگر شخصی بخواهد از یک خانه به خانه دیگری برود یا به محل کار خود برود، باید هزینههای بسیار زیادی را بپردازد. هزینههای استفاده از خودروهای شخصی، نه تنها به خاطر مصرف سوخت، بلکه به خاطر عوارض و جریمهها، برای بسیاری از افراد بسیار سنگین است. در حالی که هزینههای بیمه خودروهای شخصی که مصرف بالاتری دارند، بسیار کمتر از خودروهای کممصرف است.»
سید وکیلی در ادامه اشاره کردند که «در واقع، نیاز به سیاستهایی داریم که هزینههای استفاده از خودروهای پرمصرف افزایش یابد و در عوض، حمایت از سیستم حمل و نقل عمومی و استفاده از خودروهای کممصرف تشویق شود. چرا باید در تهران همان قیمت بنزین را پرداخت کنیم که در زرند کرمان پرداخت میشود؟ چرا قیمتها برای همه مناطق یکسان است؟
این در حالی است که مناطق مختلف کشور با چالشهای متفاوتی روبهرو هستند. این عدم تعادل در سیاستگذاریهای قیمتگذاری، خود یکی از دلایل افزایش آلودگی است.»
در پایان، سید وکیلی به اهمیت توسعه نامتوازن شهری و حمل و نقل پرداختند و افزودند که: «در حال حاضر، بسیاری از پروژههای شهری که در حال اجرا هستند، بدون توجه به ابعاد حمل و نقل انجام میشوند. به عنوان مثال، در بسیاری از تقاطعها و پروژههای شهری، توجه کافی به نیازهای حمل و نقل عمومی و تأثیرات آن بر آلودگی هوا نمیشود. این در حالی است که اگر میخواهیم آلودگی را کاهش دهیم، باید پروژههای توسعه شهری را با توجه به سیستمهای حمل و نقل عمومی و ریلی طراحی کنیم.»
وی خاطرهای از مهندس هاشمی، معاون سابق وزارت مسکن، را نقل کردند: «آقای هاشمی همیشه تأکید میکردند که برای هر پروژه شهری، ابتدا باید سیستم حمل و نقل عمومی و ریلی بین شهرهای بزرگ و اقماری ایجاد شود. این امر باعث میشود که مردم به جای استفاده از خودروهای شخصی، از حمل و نقل عمومی بهرهمند شوند و در نتیجه ترافیک و آلودگی کاهش یابد. اگر میخواهیم آلودگی را کاهش دهیم و به سوی توسعه پایدار پیش برویم، باید توجه ویژهای به سیاستهای حمل و نقل، تغییرات ساختاری و هماهنگی بین دستگاهها داشته باشیم. در غیر این صورت، مشکلات آلودگی ادامه خواهد داشت.»
