جنگ پس از آتشبس
مرتضی دهقان، مدیرعامل شرکت فرودگاهها و ناوبری هوایی ایران و معاون وزیر راه و شهرسازی، در نشست خبری و گفتگوهای اخیر، اقدامات جهادی و استراتژیهای جامع این شرکت برای احیای زیرساختهای هوانوردی کشور پس از برقراری آتشبس را تشریح کرد. دهقان با تأکید بر اینکه مسئولیت این شرکت در حوزههای مدیریت زیرساختهای فرودگاهی و کنترل ترافیک هوایی انحصاری است، اعلام کرد که با تکیه بر متخصصان داخلی و همکاری شرکتهای دانشبنیان، عملیات بازسازی سریع ۲۷ فرودگاه آسیبدیده آغاز شده است. وی خسارات وارده به زیرساختهای غیرنظامی شامل سطوح پروازی، باندها، تاکسیویها، اپرون، پارکینگ هواپیماها، ساختمانهای ایمنی و آتشنشانی، تجهیزات کمکناوبری، دستگاههای کمکبازرسی و ترمینالهای مسافری را ناشی از اقدام عامدانه دشمن علیه خدمترسانی به مردم دانست.
مرتضی دهقان، مدیرعامل شرکت فرودگاهها و ناوبری هوایی ایران، در نشست خبری امروز دوشنبه ۱۶ شهریور، جزئیات دقیق خسارات وارده به ۲۷ فرودگاه کشور، اقدامات جهادی متخصصان در دوران پس از آتشبس، استراتژیهای تأمین مالی نوین و برنامههای ارتقای ظرفیت نظارتی و راداری را تشریح کرد.
در ابتدا، معاون وزیر راه و شهرسازی، در پاسخ به پرسشی پیرامون اهمیت رویکرد «پروسیجرال» (Procedural)، بر یک نکته بنیادین تأکید کرد: مدیریت فضای هوایی ترکیبی از دستورالعملها، فرایندها و تجهیزات است. وی تصریح کرد که امنیت آسمان کشور تنها با دستگاهها تأمین نمیشود، بلکه حاصل رعایت دقیق پروتکلها و فرایندهای مشخص است. دهقان افزود که رادارها ابزاری برای مدیریت ترافیک و افزایش ظرفیت هستند، اما پایه و اساس ایمنی، همان دستورالعملهای استاندارد است. با این حال، برای ارتقای مستمر، بهروزرسانی رادارها در دستور کار است؛ بهطوری که همین هفته یک رادار جدید به شبکه کشور اضافه شده و برنامههای دیگری نیز برای وارد کردن رادارهای مدرن و بهرهگیری از توان متخصصان داخلی در جریان است.
مدیرعامل شرکت فرودگاهها با ابراز تأسف از نقض کنوانسیونهای بینالمللی، خاطرنشان کرد که هدف دشمن، زیرساختهای خدماتی و غیرنظامی بوده است. وی اعلام کرد که حدود ۲۷ فرودگاه در استانهای مختلف دچار آسیب شدهاند که این خسارات شامل سطوح پروازی، باندها، تاکسیویها، اپرون، پارکینگ هواپیماها، ساختمانهای ایمنی و آتشنشانی، تجهیزات ناوبری و کمکناوبری، دستگاههای کمکبازرسی و ترمینالهای مسافری بوده است. استانهای آسیبدیده شامل خوزستان، تهران (مهرآباد و امام خمینی)، خراسان رضوی (مشهد)، اصفهان، آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، هرمزگان (بندرعباس، بندرلنگه و کیش)، بوشهر، کرمانشاه، لرستان، فارس (شیراز و جهرم)، کرمان (کرمان و جیرفت) و سیستان و بلوچستان (ایرانشهر) بودهاند. دهقان با اشاره به جنبه انسانی این فاجعه، از شهادت یکی از همکاران سازمان هواشناسی در استان سیستان و بلوچستان خبر داد و افزود که حتی پس از اعلام آتشبس، خساراتی همچون اصابت به رادار جیرفت و فرودگاههای ایرانشهر، بندرعباس و اهواز رخ داده که نشاندهنده کینه دشمن با پایداری زیرساختهای کشور است.
دهقان تأکید کرد که «جنگ اصلی» پس از آتشبس برای بازگرداندن خدمات آغاز شد. او ویژگیهای بارز این مرحله را چنین توصیف کرد: همکاران در شرایط حضور پهپادها، با فداکاری تجهیزات حیاتی را از برجهای مراقبت و تکنیکالبلاکها به نقاط امن منتقل کردند. پیمانکاران متعهد کشور نیز حتی بدون قرارداد رسمی یا دریافت وجه، عملیات بهسازی را آغاز کردند. بازسازی با همکاری شرکتهای دانشبنیان که از سالها پیش در زمینه بومیسازی تجهیزات با شرکت فرودگاهها همکاری داشتهاند، انجام شد. هدف اصلی، بازگرداندن زیرساختها به چرخه عملیاتی با رعایت کامل استانداردهای ایمنی و بدون نقص بود.
با توجه به اینکه شرکت فرودگاهها یک مجموعه درآمد-هزینهای است، توقف پروازها منجر به خسارات مالی سنگینی شد. برای مقابله با این وضعیت، راهکارهای زیر اتخاذ شده است: مدیریت منابع با پیگیری وصول مطالبات ارزی و ریالی و حمایت دولت برای تأمین اعتبارات خرید تجهیزات حساس، بهرهگیری از ظرفیتهای قانونی «مولدسازی داراییها» برای فعالسازی پروژهها، و استفاده از روشهای قراردادی BOT، BLT و BOO جهت جذب سرمایهگذار خصوصی. همچنین، برخلاف توقف پروژهها، تصمیم بر ادامه مسیر با استفاده از کارگران داخلی و مشارکت در ساخت (بهجای صرف خرید مستقیم) اتخاذ شده است. دهقان تأکید کرد که ایران با آموختن درس پایداری، خرید تجهیزات را از طریق شرکتهای داخلی یا کشورهای همپیمان مدیریت میکند.
شرکت فرودگاهها در حال گذار از سیستمهای سنتی به سمت فناوریهای نوین است؛ علاوه بر رادارهای اولیه و ثانویه (PSR و SSR)، استقرار سامانههای MLAT (مالتیلاتریشن) و ADS-B (نظارت وابسته خودکار) برای افزایش دقت پایش فضای کشور در دستور کار است. بازگشت سریع ایرلاینهای بینالمللی به آسمان ایران، گواهی بر کیفیت خدمات کنترل ترافیک هوایی و رعایت استانداردهای ICAO است.
در نهایت، مدیرعامل شرکت فرودگاهها بر بهرهگیری از موقعیت ژئوپولیتیکی ایران برای رقابت با هابهای منطقهای تأکید کرد: با هماهنگی میان بخشهای نظامی و غیرنظامی، تلاش برای کوتاهتر کردن مسیرهای هوایی در محورهای شرق-غرب و جنوب کشور صورت میگیرد. تیم تخصصی ویژهای (ناوبری، مالی و بازرگانی) نیز برای مذاکره مستمر با ایرلاینها و ارائه مشوقهای مالی جهت جذب حداکثری پروازهای عبوری تشکیل شده است. علاوه بر فرودگاههای بینالمللی، فرودگاههای کمترافیکتر (مانند لاوان، خوی و بندرلنگه) نیز در برنامه بازسازی قرار دارند.
دهقان در پایان، ضمن تجلیل از سرمایههای انسانی و متخصصین حوزه ناوبری، بر ضرورت اجرای قوانین خاص برای ایجاد استقلال عملیاتی و چابکی سازمانی جهت تصمیمگیریهای سریع در سطح بینالمللی تأکید کرد.
