۱۴۰۴-۱۱-۱۲
بهمن ۱۲, ۱۴۰۴
بهمن ۱۲, ۱۴۰۴

ایمنی هوانوردی ایران؛ از رتبه ۲۵ جهانی به ۹۹، چالش‌ها و راهکارها

"قرارگیری ایران در رتبه ۹۹ جهانی و دهم منطقه‌ای در پیاده‌سازی سیستم نظارت ایمنی هوانوردی، بیانگر چالش‌های جدی در این حوزه است. این سقوط رتبه از جایگاه ۲۵ جهانی در دهه گذشته، نشان‌دهنده ضرورت بازنگری و تقویت فرآیندهای نظارتی ایمنی در صنعت هوانوردی کشور است. در این مقاله به قلم محمدرضا عبدالرحیمی عضو هیئت‌مدیره انجمن علمی حمل‌ونقل هوایی ایران به بررسی ابعاد برنامه جهانی ممیزی نظارت بر ایمنی هوانوردی و راهکارهای پیش‌رو برای بهبود وضعیت ایمنی کشورمان پرداخته است."
ممیزی هوایی

ایمنی و برنامه جهانی ممیزی

جایگاه کشورها در ممیزی‌های سازمان جهانی هواپیمایی کشوری یکی از نشانگرهای تصویرساز از نظام مدیریت، راهبری و نظارت بر برقراری عملیات ایمن، امن و منظم در صنعت هوانوردی تلقی می‌شود. بر این اساس، دریافت خبر قرارگیری سیستم نظارت و کنترل ایمنی هوانوردی کشورمان از نظر شاخص پیاده‌سازی مؤثر (که مبین معیاری از توانایی نظارت بر ایمنی هوانوردی کشور است) در جایگاه ۹۹ دنیا و دهم منطقه خاورمیانه و تنزل شدید این جایگاه از رتبه ۲۵ دنیا و سوم منطقه طی حدود یک دهه، بهانه‌ای شد تا نگارنده در راستای تاکید بر ضرورت اهتمام جدی برای پی‌ریزی پایه‌ها و اقدامات بهبود اصلاحی با بهره‌گیری از دستورالعمل‌ها و راهنمایی‌های سازمان جهانی هواپیمایی کشوری به تبیین ابعاد مختلف برنامه جهانی ممیزی نظارت بر ایمنی بپردازد.

بی‌تردید رکن اساسی حمل‌ونقل در تمامی اشکال و مدهای آن ایمنی و بی‌خطری است، اما اهمیت ایمنی در حمل‌ونقل هوایی شاید از جهات مختلفی برای کشورها دو چندان باشد و شاهد مدعا آنکه کافی است به عکس‌العمل جامعه نسبت به وقوع یک سانحه هوایی که تلفات آن کمتر از تلفات یک روز سوانح جاده‌ای در برخی کشورها است، توجه کنیم. چنین جایگاهی است که مسئولیت دست‌اندرکاران حمل‌ونقل هوایی را در توجه به ایمنی و برقراری آن مضاعف می‌کند.

به‌طور حتم، همه کارشناسان مطلع هستند که این ایمنی و حفظ بی‌خطری در عملیات هوانوردی بود که ۸۱ سال پیش متولیان حمل‌ونقل هوایی کشورها را بر آن داشت که کنوانسیون بین المللی هواپیمایی کشوری را تدوین و امضا کنند و متعاقباً با تاسیس سازمان جهانی هواپیمایی کشوری، ضمائم ۱۹ گانه کنوانسیون مذکور نیز در راستای ایمنی و توسعه پایدار صنعت و به‌عنوان میثاق عمل برای همه اعضای متعاهد ابلاغ شد؛ تا آنجا که امروزه با وجود اینکه صنعت حمل‌ونقل هوایی به ایمن‌ترین زیربخش حمل‌ونقل تبدیل شده، ارتقای مستمر سطح ایمنی به طوری که حادثه و سانحه‌ای در سطح صنعت هوانوردی رخ ندهد و یا تلفات ناشی از حوادث و سوانح هوایی احتمالی و هرگونه مداخله غیرقانونی منجر به حوادث، به صفر برسد، به‌عنوان اولین هدف راهبردی این صنعت در دستور کار همه بخش‌های آن قرار گرفته و حتی در سند برنامه راهبردی سازمان جهانی هواپیمایی کشوری برای سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۵۰ نیز بار دیگر مورد تاکید قرار گرفته است.

ضمیمه ۱۹ کنوانسیون بین‌المللی هواپیمایی کشوری

علی‌رغم اینکه همه ضمائم هیجده‌گانه کنوانسیون بین‌المللی هواپیمایی کشوری، به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم ناظر بر تامین ایمنی در صنعت بود، ولی اهمیت مدیریت ایمنی و پیچیدگی فزاینده و پیوند تنگاتنگ‌تر میان بخش‌های مختلف هوانوردی، رویکردی را می‌طلبید که درجه بالاتری از یکپارچگی در کارکردهای مدیریت ایمنی را فراهم کند. در پاسخ به این دغدغه، کنفرانس ایمنی سازمان جهانی هواپیمایی کشوری (ایکائو) در سال ۲۰۱۰ تدوین ضمیمه جدیدی برای کنوانسیون بین‌المللی هواپیمایی کشوری را خواستار شد تا مسئولیت‌ها و فرآیندهای مدیریت ایمنی کشورها را – که در قالب برنامه‌های ملی ایمنی چهارچوب‌بندی شده – در برگیرد. شورای ایکائو نیز با این توصیه موافقت و دستور تشکیل پنل مدیریت ایمنی با ماموریت تدوین این ضمیمه (با موضوع مدیریت ایمنی) را صادر کرد.

پنل مدیریت ایمنی، فاز اول ضمیمه ۱۹ را در اوایل سال ۲۰۱۲ ارائه داد که مراتب از ۲۵ فوریه ۲۰۱۳ توسط شورای ایکائو تصویب و از نوامبر ۲۰۱۳ لازم‌الاجرا شد. البته پنل مدیریت ایمنی در طول تدوین فاز دوم نیز به بسیاری از مسائل مطرح شده توسط اعضای پنل، کشورهای عضو، شورای ناوبری هوایی ایکائو و سایر گروه‌ها پرداخت که منجر به ارائه اصلاحیه اول ضمیمه ۱۹ شد که در نوامبر ۲۰۱۹ نیز قابلیت اجرایی پیدا کرد.

این اصلاحیه، هشت مولفه کلیدی در زمینه سیستم نظارت بر ایمنی و ۱۱ عنصر موثر در برنامه ملی ایمنی هوانوردی را برای ایجاد یک چهارچوب مدیریت ایمنی یکپارچه در سطح کشورها، به هم پیوند داده و تبیین می‌کند، ضمن اینکه به حفاظت از داده‌ها و اطلاعات ایمنی می‌پردازد.

این در حالی است که پنل مدیریت ایمنی ایکائو همچنان به تدوین مفاد ضمیمه ۱۹ ادامه داده تا به کشورها در مدیریت سیستماتیک ریسک‌های ایمنی هوانوردی و حمایت از تکامل مستمر یک استراتژی پیشگیرانه برای بهبود ایمنی کمک کند، به‌طوری که انتظار می‌رود اصلاحیه دوم ضمیمه ۱۹ در نوامبر ۲۰۲۵ قانونی و از نوامبر ۲۰۲۶ قابلیت اجرا پیدا کند. به نظر می‌رسد اصلاحیه دوم، قابلیت استفاده از سیستم مدیریت ایمنی را به اپراتورهای سیستم هواپیماهای بدون سرنشین که مجاز به انجام عملیات بین‌المللی خواهند بود و سازمان‌های تعمیر و نگهداری تایید شده که به آنها خدمات ارائه می‌دهند و نیز بالگردهای دارای گواهینامه گسترش دهد.

علاوه بر این، پنل مدیریت ایمنی، ویرایش پنجم از سند ۹۸۵۹ با موضوع نظام‌نامه مدیریت ایمنی را منتشر خواهد کرد تا راهنمایی‌هایی را برای کشورها در مورد اجرای اصلاحیه دوم قبل از تاریخ لازم‌الاجرا شدن ارائه دهد. بر همین اساس در چهارچوب ضمیمه ۱۹ کنوانسیون و نظام‌نامه مدیریت ایمنی (سند ۹۸۵۹)، ضرورت برخورداری کشورها از برنامه ملی ایمنی هوانوردی (که مجموعه‌ای از مقررات و فعالیت‌های یکپارچه به جهت ارتقای سطح ایمنی در شرکت‌های هواپیمایی، خدمات ناوبری هوایی و مدیریت ترافیک هوایی فرودگاه‌ها و موسسات تعمیر و نگهداری و… است)، پیاده‌سازی سیستم مدیریت ایمنی در شرکت‌های هواپیمایی و فرودگاه‌ها در کنار سازمان‌های هواپیمایی کشوری (به‌عنوان یک الزام برای تحقق برنامه ملی ایمنی)، برخورداری کلیه سازمان‌ها و موسسات فعال در صنعت از نظامنامه مدیریت ایمنی و ایجاد دفاتر ایمنی زیر نظر بالاترین مقام و مدیر پاسخگو و مسئول و انتصاب مدیران ایمنی زیر نظر آنها، به‌عنوان الزام مدنظر قرار گرفته است.

برنامه جهانی ممیزی نظارت بر ایمنی هوانوردی

سازمان جهانی هواپیمایی کشوری از ابتدای سال ۱۹۹۹ در واکنش به دغدغه‌های گسترده درباره کفایت نظارت بر ایمنی هوانوردی در سطح جهانی، برنامه جهانی ممیزی نظارت بر ایمنی (Universal Safety Oversight Audit Program) این سازمان را (مشتمل بر ممیزی‌های منظم و اجباری سیستم‌های نظارت بر ایمنی اعضا) راه‌اندازی کرد.

این برنامه در سال ۲۰۰۵ در راستای تحت پوشش قرار دادن کلیه الزامات مرتبط با ایمنی مطروح‌شده در ضمائم کنوانسیون، به برنامه جهانی ممیزی نظارت بر ایمنی با رویکرد سیستم‌های جامع (Comprehensive Systems Approach) ارتقا یافت.

در سپتامبر سال ۲۰۰۷ و در اجلاس سی‌وششم مجمع عمومی سازمان جهانی هواپیمایی کشوری، طی قطعنامه‌ای از شورای این سازمان خواست گزینه‌های مختلف برای استمرار برنامه جهانی ممیزی نظارت بر ایمنی بعد از سال ۲۰۱۰ از جمله امکان‌سنجی کاربست رویکرد جدید مبتنی بر مفهوم نظارت مستمر و به‌کارگیری تجزیه و تحلیل فاکتورهای ریسک را بررسی کند، بنابراین در اجلاس سی‌وهفتم مجمع عمومی سازمان جهانی هواپیمایی کشوری در سال ۲۰۱۰ طی قطعنامه‌ای ارتقای برنامه جهانی ممیزی نظارت بر ایمنی به یک رویکرد نظارت مستمر به‌عنوان مکانیسمی برای ایکائو جهت نظارت بر قابلیت‌های نظارت بر تامین ایمنی کشورهای عضو به صورت مداوم تصویب و تاکید شد این برنامه باید برای اطمینان از دستیابی مستمر به اطلاعات عملکرد ایمنی کشورهای عضو توسط سایر اعضا و عموم مسافران در صدر اولویت‌های ایکائو قرار گیرد. بر این اساس برنامه جهانی ممیزی با رویکرد نظارت مستمر که مستلزم مشارکت و حمایت همه کشورهای عضو بود پس از یک دوره گذار دوساله در سال‌های ۲۰۱۲-۲۰۱۱، رسماً در ژانویه ۲۰۱۳ راه‌اندازی شد.

در سال ۲۰۱۹، چهلمین اجلاس مجمع عمومی طی قطعنامه‌ای اجرای موفقیت‌آمیز برنامه جهانی ممیزی ایمنی با رویکرد نظارت مستمر را مجدداً تایید کرد و خواستار تکامل مداوم آن به یک برنامه مبتنی بر شواهد و اطلاعات، مطلع از ریسک‌ها و «نتیجه‌گرا» شد.

ایکائو ذیل برنامه جهانی ممیزی ایمنی با رویکرد نظارت مستمر، فعالیت‌های مختلفی مانند موارد زیر را انجام می‌دهد:

ماموریت اعتبارسنجی هماهنگ ایکائو (ICAO Coordinated Validation Mission) که از فعالیت‌های برنامه ممیزی جهانی نظارت بر ایمنی است و طی آن، گروهی از متخصصان موضوعی ایکائو، شواهد ارائه‌شده توسط کشورها را جمع‌آوری و مشخص می‌کنند که آیا کشورها اقدامات اصلاحی برای رسیدگی به یافته‌های شناسایی شده قبلی یا نگرانی‌های مهم ایمنی را انجام داده‌اند یا خیر. بر این اساس شواهد و اطلاعات جمع‌آوری شده در دفتر مرکزی ایکائو اعتبارسنجی می‌شوند.

فعالیت اعتبارسنجی خارج از سایت که طی آن، گروهی از متخصصان موضوعی ایکائو، اقدامات اصلاحی اجرا شده توسط یک کشور را برای رسیدگی به یافته‌های خاص (بدون بازدید از کشور موردنظر و از طریق شواهد پشتیبان ارائه‌شده) در دفتر مرکزی ایکائو اعتبارسنجی می‌کند.

این نوع فعالیت محدود به سؤالات یک پروتکل است که نیازی به تایید حضوری ندارند و عمدتاً به مواردی در خصوص وضع قوانین، مقررات، سیاست‌ها و رویه‌ها مربوط می‌شوند.

مؤلفه‌های کلیدی سیستم نظارت بر ایمنی

مؤلفه‌ها و عناصر کلیدی و حیاتی، پایه‌هایی هستند که سیستم نظارت ایمنی یک کشور بر آنها بنا شده است. هر کشور عضو باید در تلاش خود برای ایجاد و اجرای یک سیستم نظارت ایمنی مؤثر که منعکس‌کننده مسئولیت‌های مشترک مرتبط با ایمنی کشور و جامعه هوانوردی باشد، به همه این مؤلفه‌های کلیدی بپردازد. مؤلفه‌های کلیدی و حیاتی طیف کاملی از فعالیت‌های هوانوردی غیر نظامی را پوشش می‌دهند.

قوانین پایه هوانوردی

کشورها می‌بایست یک قانون جامع و مؤثر هوانوردی، متناسب با اندازه و پیچیدگی فعالیت‌های هوانوردی خود و مطابق با الزامات مندرج در کنوانسیون بین‌المللی هوانوردی غیرنظامی، تدوین، مصوب و منتشر کنند تا نظارت و مدیریت ایمنی هوانوردی غیرنظامی و اجرای مقررات از طریق مسئولان یا سازمان‌هایی که برای این منظور تاسیس شده‌اند، امکان‌پذیر باشد. قانون هوانوردی همچنین می‌بایست دسترسی به هواپیما، عملیات، تاسیسات، پرسنل و سوابق مرتبط (در صورت لزوم) افراد و سازمان‌هایی را که فعالیت هوانوردی انجام می‌دهند برای کارکنانی که وظایف نظارت بر ایمنی را انجام می‌دهند فراهم کند.

در کشور ما قانون هواپیمایی کشوری مصوب سال ۱۳۲۸ قانون مادر صنعت هوانوردی غیرنظامی و البته متناسب با اقتضائات امروز، مستلزم روزآمدسازی است. با این حال، یکی از نقاط قوت نظام مدیریت ایمنی هوانوردی کشورمان همین مؤلفه اساسی قانون مادر و مقررات هوانوردی محسوب می‌شود که بالاترین امتیاز را کسب کرده است.

مقررات خاص عملیاتی هوانوردی

کشورها باید مقرراتی را وضع و ترویج کنند که حداقل الزامات ملی ناشی از قانون پایه هوانوردی را برای رویه‌های عملیاتی استاندارد، محصولات، خدمات، تجهیزات و زیرساخت‌ها مطابق با ضمائم کنوانسیون بین‌المللی هوانوردی کشوری برآورده کند. لازم به تذکر است که اصطلاح «مقررات» به معنای کلی استفاده و شامل دستورالعمل‌ها، قواعد، فرامین، بخشنامه‌ها، مجموعه قوانین، الزامات و دستورات می‌شود، اما محدود به آنها نیست.

سیستم هوانوردی کشور و وظایف

کشورها برای مدیریت ایمنی هوانوردی در صورت لزوم باید نهادها یا آژانس‌هایی را که با پرسنل کافی و واجد شرایط، پشتیبانی می‌شوند و از منابع مالی کافی برخوردارند تاسیس کنند. نهادها یا آژانس‌های کشور باید وظایف و اهداف ایمنی مشخصی برای انجام مسئولیت مدیریت ایمنی خود داشته باشند. البته این مهم شامل مشارکت سازمان‌های هوانوردی کشور در فعالیت‌های خاص مربوط به مدیریت ایمنی در کشور و تعیین نقش‌ها، مسئولیت‌ها و روابط چنین سازمان‌هایی می‌شود.

توصیه- کشورها باید اقدامات لازم مانند تامین جبران خدمت و شرایط مناسب خدمت را انجام دهند تا اطمینان حاصل شود که کارکنان واجد شرایطی که وظایف نظارت بر ایمنی هوانوردی را انجام می‌دهند، جذب و حفظ می‌شوند. کشورها باید اطمینان حاصل کنند به کارکنانی که وظایف نظارت بر ایمنی هوانوردی را انجام می‌دهند، راهنمایی‌هایی ارائه می‌شود که از رفتار شخصی و تعارض منافع واقعی یا شبهه‌ناک در انجام وظایف رسمی جلوگیری خواهد کرد.

کارکنان فنی واجد شرایط

کشورها باید حداقل الزامات صلاحیت را برای کارکنان فنی که وظایف مربوط به ایمنی را انجام می‌دهند تعیین و آموزش‌های اولیه و مکرر را برای حفظ و ارتقای شایستگی آنها در سطح مطلوب اجرا کنند. ضمناً باید سیستمی نیز برای نگهداری سوابق آموزشی کارکنان فنی ایجاد شود.

راهنمایی‌های فنی، ابزارها و ارائه اطلاعات کلیدی

کشورها می‌بایست امکانات مناسب، مواد و رویه‌های فنی جامع و به‌روز، اطلاعات حیاتی ایمنی، ابزارها و تجهیزات و وسایل حمل‌ونقل را در صورت لزوم در اختیار کارکنان فنی قرار دهند تا آنها بتوانند وظایف نظارت ایمنی خود را به‌طور موثر و مطابق با رویه‌های تعیین‌شده به شیوه‌ای استاندارد انجام دهند.

الزامات صدور مجوز گواهینامه، مجوز و تایید

کشورها باید رویه‌های مستندی را پیاده کنند تا اطمینان حاصل شود که افراد و سازمان‌هایی که فعالیت هوانوردی انجام می‌دهند قبل از اینکه مجاز به استفاده از امتیاز مدرک، گواهینامه، مجوز یا تایید برای انجام فعالیت هوانوردی باشند، الزامات تعیین‌شده را برآورده کرده‌اند.

الزامات و تعهدات نظارتی

کشورها باید فرآیندهای نظارتی مستند را با تعریف و برنامه‌ریزی بازرسی‌ها، ممیزی‌ها و فعالیت‌های نظارتی به صورت مداوم، اجرا کنند تا به‌طور پیشگیرانه اطمینان حاصل شود که دارندگان گواهینامه، مجوز و تاییدیه هوانوردی، الزامات تعیین‌شده را برآورده می‌کنند. این مهم شامل نظارت بر کارکنان منتخب توسط سازمان هواپیمایی کشوری برای انجام وظایف نظارت بر ایمنی هم می‌شود.

حل و رفع مسائل ایمنی

کشورها می‌بایست از یک فرآیند مستند برای انجام اقدامات مناسب (شامل اعمال اقدامات قانونی) برای حل مسائل شناسایی‌شده ایمنی استفاده و اطمینان حاصل کنند که مسائل شناسایی شده ایمنی به‌موقع از طریق سیستمی که پیشرفت را نظارت و ثبت می‌کند، حل می‌شوند.

حوزه‌های ممیزی

فعالیت‌های ممیزی و اعتبارسنجی برنامه جهانی ممیزی نظارت بر ایمنی هشت حوزه ممیزی زیر را پوشش می‌دهد:

 قوانین پایه هوانوردی و مقررات عملیاتی خاص (LEG)

 سازمان و تشکیلات هواپیمایی کشوری (ORG)

 گواهینامه‌ها و آموزش پرسنل (PEL)

 عملیات هواپیما (OPS)

 قابلیت پرواز هواپیما (AIR)

 بررسی سوانح و حوادث هواپیما (AIG)

 خدمات ناوبری هوایی (ANS)

 فرودگاه‌ها و (تجهیزات) کمک‌های زمینی (AGA)

سؤالات پروتکل و نحوه پیاده‌سازی مؤثر

سؤالات پروتکل ابزار اصلی برای ارزیابی سطح پیاده‌سازی موثر سیستم نظارت ایمنی و قابلیت‌های بررسی سوانح حوادث یک کشور هستند که بر اساس کنوانسیون بین‌المللی هواپیمایی کشوری، استانداردها و رویه‌های توصیه‌شده مرتبط با ایمنی که در ضمائم کنوانسیون، رویه‌های خدمات ناوبری هوایی، اسناد ایکائو و سایر مطالب راهنما طراحی شده‌اند. هر سوال پروتکل به ارزیابی پیاده‌سازی موثر یکی از هشت مولفه اصلی در یکی از هشت حوزه ممیزی کمک می‌کند.

هرگونه تغییر در وضعیت سوالات پروتکل برای یک کشور منجر به به‌روزرسانی میزان پیاده‌سازی موثر خواهد شد و زمانی که ایکائو نتواند شواهد کافی دال بر انطباق را به دست آورد، نقص شناسایی شده، اما زمانی حکم صادر می‌شود که:

 عدم انطباق سیستم نظارت ایمنی کشور با کنوانسیون بین‌المللی هواپیمایی کشوری وجود داشته باشد.

 عدم اجرای استانداردها و رویه‌های توصیه‌شده مرتبط با ایمنی رویه‌های خدمات ناوبری هوایی وجود داشته باشد.

 عدم کاربرد اسناد، راهنماها و رویه‌های مرتبط با ایمنی ایکائو که به‌طور کلی در صنعت هوانوردی برای پشتیبانی از اجرای استانداردها و رویه‌های توصیه‌شده وجود داشته باشد.

گفتنی است که اعلام یک یافته (نقص)، وضعیت سوال پروتکل مربوطه را به «رضایت‌بخش نیست» تغییر می‌دهد و میزان پیاده‌سازی موثر کشور را کاهش می‌دهد. هر یافته بر اساس یک سوال پروتکل مشخص است.

اگر یک سوال پروتکل برای سیستم نظارت ایمنی کشور قابل‌اجرا نباشد، مثل سوالات پروتکل مربوط به طراحی و ساخت هواپیما، وضعیت سوال پروتکل مربوطه تا زمانی که وضعیت کشور تغییر کند و سوال پروتکل قابل‌اجرا شود، «غیرقابل اجرا» در نظر گرفته می‌شود.

برای اینکه ایکائو یک یافته را کنار بگذارد، کشور باید تمام نواقص ذکر شده در یافته سوال پروتکل را برطرف کند و ایکائو نیز شواهد تغییر وضعیت سوال پروتکل را تایید کند.

در پایان سال گذشته، ایکائو نسخه ۲۰۲۴ پرسشنامه‌های صلاحیت پرواز را منتشر کرده است. نسخه ۲۰۲۴ مجموعه‌ای از پرسشنامه‌های صلاحیت پرواز جدید را ارائه می‌دهد که به برنامه ملی ایمنی به‌عنوان یک حوزه ممیزی جداگانه می‌پردازد. این نسخه از اول جولای ۲۰۲۵ قابل‌اجرا بود، اما به کشورها بیش از هشت ماه فرصت می‌دهد تا با سوالات پروتکل جدید آشنا شوند.

اجرا یا پیاده‌سازی موثر، معیاری از توانایی نظارت بر ایمنی هوانوردی کشورهاست. این شاخص بر اساس فرمول زیر محاسبه می‌شود:

درصد پیاده‌سازی موثر= «۱۰۰× درصد پیاده‌سازی موثر» تقسیم بر «تعداد کل سوالات پروتکل قابل‌اجرا»

پیاده‌سازی موثر را می‌توان برای هر مولفه کلیدی و هر حوزه ممیزی و به‌عنوان یک مقدار کلی محاسبه کرد.

کشوری با شاخص پایین پیاده‌سازی موثر و سوالات پروتکل اولویت‌دار، باید فوراً به کاستی‌ها و یا نقاط ضعف سیستم‌های خود رسیدگی کند، چون سوالات پروتکل تاثیر قابل‌توجهی بر ایمنی عملیاتی دارند و می‌توانند نشان‌دهنده خطر بالای نگرانی‌های ایمنی قابل توجه باشند.

ایمنی و بی‌خطری صنعت هوانوردی و تجربه و احساس آن در سطح جامعه یکی از بنیادهای اساسی و اهداف راهبردی این صنعت است و هرگونه خدشه به این مهم تمام فعالیت‌ها را تحت تاثیر سلبی خود قرار خواهد داد. در این فرایند اطمینان از استقرار سیستم نظارت کارآمد و موثر بر انطباق فعالیت‌های کلیه عناصر صنعت هوانوردی با استانداردها، الزامات، مقررات و دستورالعمل‌های ملی و بین‌المللی حاکم بر صنعت موضوع بسیار حائز اهمیتی است که از جمله ماموریت‌ها و فلسفه وجودی سازمان‌های هواپیمایی کشوری در سطح جهانی محسوب می‌شود.

کشور ما از امضاکنندگان اولیه کنوانسیون بین‌المللی هواپیمایی کشوری است و از سابقه طولانی در شکل‌دهی ایمن و منظم عملیات هوانوردی در سطح منطقه دارد. استمرار عملیات ایمن و امن هوانوردی در سطح کشور با وجود تحریم‌های غیرقانونی در چهار دهه اخیر شاهدی بر برخورداری کشور از سرمایه‌های انسانی متخصص و ماهر در این صنعت است.

نظر به اینکه سازمان جهانی هواپیمایی کشوری در راستای اطمینان‌بخشی به همه اعضای کنوانسیون، متعهد به پایبندی اعضای خود بر تکالیف و الزامات مشترک مورد توافق در قالب برنامه جهانی ممیزی سیستم‌های نظارت بر ایمنی اعضا است و باید ضمن ارزیابی وضعیت پیاده‌سازی و اجرای موثر اعضا در مولفه‌های اصلی و حوزه‌های هشتگانه مربوط که پیش از این به آنها پرداختیم و شناسایی کاستی‌های احتمالی، توصیه‌های اصلاحی لازم برای رفع کاستی‌ها و چالش‌ها به اعضا ارائه کند، ضروری است سازمان هواپیمایی کشوری با قراردادن موضوع در صدر دستورکارهای خود و پیاده‌سازی مؤثر سیستم نظارت بر ایمنی در صنعت که صرفاً کاری نهادی، ساختاری و نرم‌افزاری است، نسبت به ارتقای جایگاه و تصویرسازی مطلوب از نظام هوانوردی کشورمان در سطح جهانی و کشورهای منطقه و اطمینان‌بخشی به مردم و حاکمیت از برقراری عملیات هوانوردی ایمن، منظم و باکیفیت در سطح کشور اقدام نماید.

 

جدول ۱ امتیاز و رتبه ایران در پیاده‌سازی موثر سیستم نظارت بر ایمنی

رتبه‌بندی CAA

سال امتیاز شاخص پیاده‌سازی موثر (EI) رتبه منطقه‌ای رتبه جهانی
۲۰۱۰ ۷/۹۰ ۳

بعد از قطر

۲۵
۲۰۱۸ ۹/۸۰ ۷

بعد از اردن

۷۷
۲۰۲۲ ۴/۷۳ ۱۰

بعد از سودان

۹۴

این رتبه‌بندی به دلیل انتشار گزارش ممیزی کشورهای مختلف مستمرا در حال تغییر است، اما در زمان تنظیم این مکتوب رتبه کشورمان ۹۴ بوده است.

 

جدول ۲- امتیازهای کسب شده توسط کشورمان در حوزه‌های هشتگانه

ردیف حوزه امتیاز ممیزی کشورمان (درصد) متوسط خاورمیانه

(درصد)

متوسط جهانی

(درصد)

۱ قوانین و مقررات ۲۴/۹۵ ۱۵/۸۲ ۷۸/۷۸
۲ سازمان و تشکیلات ۹۰ ۵/۷۳ ۹/۷۲
۳ بررسی سوانح و حوادث ۷۵/۸۶ ۹۴/۶۴ ۷۱/۵۵
۴ فرودگاه‌ها ۴۲/۶۷ ۲۶/۷۱ ۸۶/۶۴
۵ عملیات پرواز ۳۲/۵۹ ۰۷/۸۰ ۵۸/۷۲
۶ قابلیت (صلاحیت) پرواز ۵۰/۷۷ ۴۱/۸۹ ۷۲/۸۳
۷ خدمات ناوبری هوایی ۹/۷۱ ۳۶/۶۷ ۹۲/۶۶
۸ گواهینامه‌ها و آموزش کارکنان ۳۱/۷۸ ۶۲/۸۲ ۶۳/۷۵

 

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مشابه