دوشنبه ۱۷ مرداد ۱۴۰۱

خصوصی‌سازی حمل ریلی؛ شیر بی‌یال و دم و اشکم

سعید قصابیان، کارشناس حمل‌ونقل ریلی

یک شرکت حمل‌ونقل ریلی کاسبی راه انداخته و با تابلوی خصوصی شرکتی ثبت کرده است. سرمایه‌گذاری کرده، واگن تامین کرده، قطار مشهد- یزد را راه انداخته، بلیت فروخته، مسافرگیری کرده و در آخر قطارش را اعزام کرده است. حالا قطارش سانحه داده و باید جوابگوی مسافر باشد.

این شرکت درحالی‌که نه اختیار خط و بازسازی آن و نه اختیار لکوموتیو، لکوموتیوران و سرعتش را دارد و نه حتی اختیار ایستگاه و کنترل مسیر و راه دادن و مسدود کردن آن را، چگونه می‌تواند جوابگوی مسافر مجروح و بازماندگان مسفران درگذشته باشد؟

آیا اصل «تناسب اختیار و مسئولیت» در این شیوه خصوصی‌سازی رعایت شده است؟

آیا این یک روش شوخی با خصوصی‌سازی نیست؟

مگر هدف از خصوصی‌سازی این نبود که اولاً سرمایه بخش خصوصی به حمل‌ونقل ریلی جذب شود و ثانیاً در یک فضای رقابتی بین شرکت‌های مختلف، بهره‌وری افزایش پیدا کند و ثالثاً فعالیت‌ها سودده باشند و دولت به‌جای کشیدن بار شرکت‌های ضررده که وبال گردنش هستند، از شرکت سودده در بخش خصوصی مالیات بگیرد؟

در این شیوه خصوصی‌سازی آیا نقش شرکت حمل‌ونقل مسافری ریلی چیزی بیش از بلیت‌فروشی (که آن‌هم به‌واسطه یک سیستم یکپارچه تحت نظر راه‌آهن انجام می‌شود)، تعمیر واگن‌ها (که همین الان هم در فضاهای تعمیراتی متعلق به راه‌آهن انجام می‌شود)، شستن ملحفه، غذا دادن به مسافر (که قبلا هم توسط راه‌آهن سرویس‌دهی می‌شد) و پخش چند فیلم از مانیتور کوپه است؟ آیا راندمان بالا رفته است؟ آیا تاخیر قطارها کم شده؟ آیا از دفعات در راه ماندگی قطارها کم شده؟ آیا سرعت قطارها زیاد شده؟ آیا ظرفیت شبکه برای پذیرش قطارها بیشتر شده؟ اگر ین اتفاق‌ها افتاده آیا شرکت حمل‌ونقلی در آن نقشی داشته؟

آیا در این شیوه خصوصی‌سازی سرمایه بخش خصوصی مستقل و سرمایه‌های مردمی جذب‌شده یا سرمایه نهادها و بنیادها و تامین اجتماعی و غیره به این بخش جذب شده است؟

آیا برآیند این شیوه خصوصی‌سازی به سوددهی منجر شده؟ آیا شرکت‌های ریلی حالا دیگر دستشان جلوی دولت برای دریافت یارانه و وام دراز نیست؟ آیا شرکت حمل‌ونقل توان پرداخت سهم کشش را به راه‌آهن دارد یا راه‌آهن از سر لطف از این مبلغ چشم‌پوشی می‌کند؟ آیا قیمت بلیت آزاد است؟  این چه نوع خصوصی‌سازی است و این چه بخش خصوصی است که ضرر بالا می‌آورد؟ اگر قرار بر تداوم ضرردهی است اصلا به شرکت خصوصی و خصوصی‌سازی چه نیازی است؟

باید بگویم که این خصوصی‌سازی شیر بی‌یال و دُم و اِشکمی است که خدا هم نیافرید.

آیا الان فضا رقابتی است؟ آیا در این فضا، شرکتی یارای رقابت با رجا (با تملک تقریبا نصف واگن‌های مسافری ناوگان) و یا شرکت‌های وابسته به صندوق پس‌انداز کارکنان راه‌آهن (بخش باری) را دارد؟ مگر راه‌آهن در انتصاب مدیرعامل رجا نفوذ ندارد؟ مگر مدیرعامل صندوق کارکنان منصوب مدیرعامل راه‌آهن نیست؟ آیا با این‌همه یکه‌تازی که راه‌آهن در میدان می‌کند، حمل‌ونقل ریلی بار و مسافر توانسته با جاده رقابت کند؟ آیا سهم ریل از جابه‌جایی بار و مسافر درصدی افزایش پیداکرده است؟

آیا بنا داریم که شوخی با خصوصی‌سازی را ادامه دهیم؟

چه تدبیری دراندازیم؟

تدبیری که می‌تواند به خروج از این وضعیت کمک کند واگذاری سیر و حرکت و بهره‌برداری است. شرکت حمل‌ونقل ریلی باید کل بهره‌برداری از قطار را در اختیار داشته باشد تا در ازای آن بتواند جوابگوی انتظارات و حقوق مشتری باشد (اصل تناسب اختیار و مسئولیت). اقدامی که راه‌آهن ایران به‌شدت در برابر آن مقاومت می‌کند.

واگذاری بهره‌برداری به بخش خصوصی کشف جدیدی نیست و به شیوه‌های مختلف در راه‌آهن‌های دنیا پیاده شده و باعث افزایش بهره‌وری شده است. یک مدل آن است که شبکه و زیرساخت در اختیار دولت (راه‌آهن) باقی می‌ماند و شرکت‌های حمل‌ونقل قطار کامل تشکیل می‌دهند، ظرفیت را از راه‌آهن اجاره می‌کنند، بار و مسافر حمل می‌کنند، رقابت می‌کنند، درآمد کسب می‌کنند و به راه‌آهن اجاره و به دولت مالیات می‌پردازند. نقش راه‌آهن تنها نگهداری از زیرساخت، تدوین مقررات، نظارت بر اجرای مقررات و ایمنی شبکه و برنامه‌ریزی برای استفاده شرکت‌ها از شبکه و داوری بین ذینفعان است.

برچسب ها:
دسته بندی: حمل و نقل ریلی
تبلیغات

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

گروه مطبوعاتی نشریران در آذرماه سال ۱۳۷۷، اولین شماره ماهنامه اقتصاد ترابری ایران «ترابران» را منتشر کرد. این ماهنامه از همان سال تا کنون، با همکاری خلاق ترین کارشناسان صنعت حمل و نقل و انجمن های صنفی مرتبط ، به شکل مستمر منتشر شده است. >>

تماس با ما
  • آدرس: تهران، خیابان ولیعصر، ابتدای خیابان شهید مطهری، روبروی هتل بزرگ تهران، پلاک 492، طبقه سوم
  • شماره تلگرام:‌ 09052640588    
  • تلفن:‌ 88925937 – 88925938
  • تلفن:‌ 88894313 – 88894312
  • ایمیل: tarabaranonline@gmail.com